LABi eta ELAri proposatutako bileran parte hartzeko aurretik UGTren eta CCOOren eredu sindikala, bake sozialaren truke finantzaketa publikoan oinarritutakoa, beren gain hartzeko eskatu digute. LABek eta ELAk bazterketarik gabeko eta aurretiazko baldintzarik gabeko negoziazioa defendatzen dugu, martxoaren 17ko greba orokorraren aldarrikapenari heltzeko.
Martxoaren 17an milaka langile nafarrek greba egin zuten 1.500 euroko Lanbidearteko Gutxieneko Soldata propioa aldarrikatzeko. Greba Orokorraren ondoren, LABek eta ELAk bilera batera deitu genuen Nafarroan gutxieneko soldata ezarriko zuen Lanbide arteko Akordioa negoziatzeko. Hala ere, UGT, CCOO eta CEN, 2025eko otsailean egin bezala, ez ziren bilerara joan, Nafarroarentzat gutxieneko soldata propioa sortzeko aukerari betoa jarriz. Nafarroarentzat LGS propio bat ezartzeak pobreziaren hazkundeari aurre egiten lagunduko luke, lan-merkatuan okerren dauden pertsonei mesede eginez (pertsona migratuak, emakumeak, desgaitasuna duten pertsonak, gazteak…), eta urrats garrantzitsua litzateke Nafarroako autogobernuan aurrera egiteko.
Aste honetan, UGTk, CCOOk eta CENek ateak itxi dizkiote Nafarroak LGS propioa izateko aukerari. Oraingo honetan, LABi eta ELAri bilera baterako deia egin diete, elkarrizketa sozialaren ontasunak onartzeko aldez aurreko eskakizunarekin. Bilera horretan ez zaio LGS propio baten proposamenari helduko. Bilera gaur egingo da, maiatzak 7, 16:00etan CENen egoitzan, eta bertan parte hartu ahal izateko, LABek eta ELAk elkarrizketa sozialari buruzko 1995az geroztiko akordioak sinatu behar ditugu. Gainera, bileran ez da Nafarroarentzako LGS propio bat negoziatuko, “sektoreko negoziazio kolektiborako soldata-gomendio” soil batzuk baizik. Duela hainbat hamarkada erakunde horien artean loturiko akordioak sinatzea aurretiazko baldintza izatea sekula ikusi gabeko zerbait da negoziazio kolektiboaren arloan, eta, argi eta garbi, ez da onargarria.
LABek eta ELAk aurretiazko baldintzarik gabeko negoziazioa defendatzen dugu, martxoaren 17ko greba orokorraren aldarrikapenari heltzeko, eta horregatik, CENek eta UGT eta CCOO sindikatuek galarazi egin digute bileran parte hartzea. Onartezina iruditzen zaigu bilera batera joatea eta, LGS propio baten proposamenaz ez jarduteaz gain, elkarrizketa sozialeko akordioak sinatzera behartzea. LABek eta ELAk uste dugu Nafarroako elkarrizketa soziala bake sozialaren truke finantzaketa publikoa trukatzean datzala, eta gogorarazi nahi dugu elkarrizketa sozialak funtsezko zeregina izan zuela Nafarroan erregimenari eusteko UPNren 25 urteko gobernuan.
LABen eta ELAren iritziz, CEN Nafarroako patronalak langileak esplotatzeko aukerak erabat irekita jarraitzea nahi du, eta horrek erakusten du beren negozio-eredua baldintza prekarioetan oinarritzen dela. Gainera, Nafarroarentzako LGS propio bati uko eginda, UGTk eta CCOOk Espainiako Estatuaren ikuspegi zentralista eta uniformizatzailea lehenetsi dute Nafarroako langileen lan-baldintzen gainetik, azken horiei, Espainiaren izenean, pribilegiatuak izatea egozten dietelarik.
Azkenik, LABek eta ELAk uste dugu Nafarroako Gobernuak ezin duela ikusle soil gisa jarraitu. Elkarrizketa eta negoziazioa berme guztiekin, bazterketarik gabe eta aurretiazko baldintzarik gabe garatzen dela zaintzeko betebeharra du. Bere erantzukizun instituzionala da patronalaren eta UGT eta CCOO sindikatuen interes partikularrek Nafarroarentzako gutxieneko soldata propioa finkatzea bezain beharrezkoa den aurrerapena blokeatzen jarraitzea saihestea.
Orain arteko politika klimatikoen “porrotaren” aurrean, politika neoliberalak jopuntuan izango dituen eta jabetza publikoan oinarrituko den trantsizio ekosoziala defendatzen du Sweeneyk. LAB kide duen Trade Unions for Energy Democracy sindikatuen arteko sarearen koordinatzailea da.
Martxo hasieran, Sean Sweeney Trade Unions for Energy Democracy (Sindikatuak Energia Demokraziaren Alde) erakundearen koordinatzailea hartu genuen Bilboko LAB sindikatuaren egoitzan. Hona hemen izandako elkarrizketaren zati bat.
Nazioarteko sare horrek 2012tik sustatzen du, sindikalki, jabetza publikoko trantsizio energetiko baten eskaera. Eskaera hori egin izan du NBEren klimari buruzko goi bileretan, eta Rosa Luxemburgo fundazioarekin eta Transnational Institute erakundearekin kolaboratu izan du. Azken urteotan, Sean Sweeneyk kritikoki aztertu ditu Europako merkatu elektrikoaren liberalizazioa eta Europako Batasunak planteatutako erreformak. Maila orokorragoan, TUEDek sindikalismo konfrontatiboaren alde egin du, elkarrizketa sozialetik harago joango dena eta trantsizio justu baten alde egingo duena.
Zer da TUED? Nola eta zergatik sortu zen? Zein jarduera bultzatu ditu azken hamarkadan?
TUED —Trade Unions for Energy Democracy— ingelesezko siglak dira, euskaraz Sindikatuak Energia Demokraziaren Alde. 50 herrialdetako 130 sindikatuk osatutako sarea da. Energia demokrazia terminoa uraren mugimendutik sortu zen, uraren demokrazia-tik hain zuzen, eta Bolivian du jatorria. Duela 25 urte inguru, borroka garrantzitsuak egon ziren han, eta sindikatu eta gizarte mugimenduen sare batek ura pribatizaziotik babesteko borrokatu zuen.
TUEDek ez ditu sindikatuen erabaki politikoak ordezkatzen. Horren ordez, TUEDeko taldeak sarea koordinatzen du. Bileretara deitzen dugu eskualde mailan, eta, sarearen hazkundearen ondorioz, hiruhileko bilerak egiten ditugu orain Latinoamerikan, Afrikan eta Asia-Pazifikoan. Kide berri asko Hego Globalekoak dira.
Gure mezu nagusia da ez dugula onartzen politika neoliberalaren arabera definitzen den trantsizio energetikoa. Batez ere, eraginkorra ez delako eta ez duelako isuriak murriztea lortzen. Aldaketa klimatikoari, existentzia bera mehatxatzen duen heinean, jabetza publikoen bidez heldu behar zaiola defendatzen dugu. Guretzat, trantsizio justuak zabalagoa izan behar du, eta politika neoliberalak jopuntuan jarri behar ditu. Izan ere, politika horiek, eraginkorrak ez izateaz gain, sozialki atzerakoiak dira, eta langileak behartzen ditu trantsizioaren kostuak beren gain hartzera. Aipatutako ikuspegi horrek, partzialki, azaltzen du zergatik dagoen gaur egun politika klimatikoa krisi sakonean. TUEDek nazioarteko testuinguruan egiten du lan, energia publikoa defendatzeko eta hori irtenbide klimatiko moduan sustatzeko, ez soilik enpleguari edo zerbitzuei eragiten dien afera gisa. Eztabaida hori zabaltzea dugu helburu.
Zertan dira trantsizio justuaren eta horren bueltako borrokak eta politikak egun, Europa mailan? Nola iritsi gara egungo agertokira, zeinetan atzera egiten ari den politika klimatiko eta energetikoetan lehiakortasunarekiko kezkagatik?
Aldaketa baten lekuko izaten ari gara; ez Europan bakarrik, baita maila globalean ere. TUEDek luze idatzi du honi buruz, eta, egia esan, egoera aurreikusi zuen. COVIDaren aurretik, klima aldaketaren kontrako mugimenduak indarra hartzen ari zela, zabaldutako ustea zen erronkari heltzea borondate politiko eta anbizio kontua baino ez zela. Lider anbiziotsuek deskarbonizaziora bideratuko gintuztela uste zen. Itxaropen hori desagertu egin da.
Orain, mundu mailako zeregin nagusia da aurrekoarekiko ezberdina den trantsizio politika klimatiko eta energetiko bat garatzea, aurrekoak porrot egin baitzuen. Horretarako urteak beharko dira, ziurrenik, klima aldaketaren kontrako ekintzen aurkeko erresistentzia hazten ari baita, eta liderrak deskarbonizaziorako hartutako konpromisoak alde batera uzten ari baitira. Arrazoi argiak daude horretarako: klima babestetik espero ziren irabaziak ez dira gauzatu, eta, ondorioz, proiektuak diru laguntzekiko geroz eta menpekoagoak dira, eta politikoki agerikoagoak. Eskuinak aprobetxatu egin du hori, diru laguntzak erasotuz eta klima aldaketaren zientzia zalantzan jarriz. Horrek politika klimatiko neoliberalaren desintegrazio azkarra ekarri du; hainbestekoa, ezen, klima-ekintza laster diskurtso politikotik ere desagertu baitaiteke.
Mugimendu gisa, borroken hurrengo olaturako prestatu behar dugu; ez klimaren ingurukoetarako bakarrik, baita desberdintasunaren, gerraren, austeritatearen eta gure garaiko krisi zabalagoen aurkako borroketarako ere. Klima aldaketari eta trantsizio energetikoari buruzko ikuspegi ezberdin bat artikulatu behar dugu, iraganeko akatsetatik ikasiz. Europan, konpromisoetan atzera egitea nabaria da, baina joera hori beste eskualde batzuetara hedatzen ari da, Hego Globala barne.
Zer gertatzen da Hego Globaleko herrialdeekin? Zer ondorio ditu Nazioarteko Ordena Ekonomiko Berri horrek haien trantsizio energetikoan?
Duela gutxi TUEDek Mexiko Hirian egindako konferentzia batean —TUED-Hegoaren Eskualdearteko Konferentzian—, Latinoamerikako, Asia-Pazifikoko eta Afrikako sindikatuek, Ipar Globaleko parte hartzaileekin batera, Nazioarteko Ordena Energetiko Berri baterantz izeneko dokumentua eztabaidatu zuten. Izenburua Nazioarteko Ordena Ekonomiko Berriari buruzko eztabaida historikoetan ispiratuta dago. Konferentziak ondorioztatu zuen politika klimatiko berri bat sortuz gero, Hego Globalak lidergo papera bete behar duela, horretarako duen gaitasun teknikoa dela eta. 1950eko hamarkadatik 1980ko hamarkadara bitarteko Nazioarteko Ordena Ekonomiko Berriaren jatorrizko eztabaidetan ez bezala —garai hartan Hego Globaleako herrialde askok garapen bide independenteak bilatzen zituzten, baina, petrolio krisiaren eta hiperinflazioaren ondorioz, bulkada galdu zuten—, egungo testuingurua desberdina da. India, Txina, Brasil eta BRICSen gorakadarekin, gaitasun tekniko handiagoa dago Hego Globalak gidatutako ondasun publikoen agenda globalean aurrera egiteko.
Txinak berak ere “oparotasun moderatuaren” ideia ekarri du berriki, planetaren mugak onartuz. Mezua argia da: bizi maila onargarriak lortu badira, zergatik jarraitu ekosistemak suntsitzen? Hizkuntzaren beraren aldaketak aukera berriak iradokitzen ditu. “Arauetan oinarritutako ordena” deiturikoaren kolapsoak, Mark Carney Kanadako lehen ministroak aipatu moduan, hutsune bat sortu dezake.
Sindikatuak pieza bat baino ez dira puzzle horretan, baina, eraldaketaren ikuspegi argi bat artikulatzen badugu —antikapitalista dena; are, sozialista dena—, orain gauden tokietatik etorkizun horretarako bidea ere marraztu beharko dugu. Energia sistemak eta horien kontrola funtsezkoak dira horretan. Energiarik gabe, industria manufakturak, banketxeek eta beste guztiak huts egiten du. Energia sistema kontrolatzea gakoa da ekonomia politiko kapitalistaren norabidea aldatzeko.
Zer paper bete beharko lukete sindikatuek agertoki horretan? Zer garrantzia du lantokietan antolatzeak, politika publikoak exijitzeak eta nazioez gaindiko langileen antokauntzak?
Langile gehienak, baita klase kontzientziarik ez dutenak ere, erabat, kezkatuta daude ingurumen kalteekin eta klima aldaketarekin. Hala ere, politika klimatikoak proposatzen direnean, langileek maiz sentitzen dute beraiek ordaintzen dutela prezioa —kutsaduraren gaineko zergen edo bestelako kostuen bidez—. Frantziako jaka horien borroka horren adibide argia izan zen: langileek bazekiten gasolina litroko 50 zentimo gehiago ordaintzeak ez zuela karbono isuririk murriztuko, baina, aldiz, eragina izango zuela haien poltsikoetan. Ez zegoen ingurumenean irabazirik; galera ekonomikoa baino ez.
Alemanian, eskuinak energia berriztagarrien kostuek eragindako argindarraren faktura altuak aprobetxatu ditu politika klimatikoa erasotzeko. Baina, mugimendu gisa, argudiatu beharko genuke merkatu elektrikoen egitura, irabaziak bilatzen dituena, dela energia berriztagarria hain garestia izatearen arrazoia, eta hori alda daitekeela. Etorkizuneko politika klimatikoak horri heldu behar dio. Bide publikoak agenda sozial, ekologiko eta ekonomiko zabalago baten parte izan beharko luke. Zaila dirudi irudikatzea, baina ez dakigu bost urteren buruan mundua nolakoa izango den. Programatikoki prestatu behar dugu.
Badira adibideak Hego Globalean. Mexikon, gobernuak energia sistemaren zati handi bat birnazionalizatu du. Modu guztiz irekian aldarrikatu du energia politika neoliberalaren amaiera, eta energia berriztagarrien agenda anbiziotsu bati heldu dio. Horrean atzean ez daude arrazoi klimatikoak bakarrik. Ameriketako Estatu Batuetako gas inportazioekiko menpekotasuna murrizteko asmoa ere badago, arrisku geopolitikoa baitakarkio. Beste herrialde batzuk enpresa pribatuekin dituzten kontratuak bertan behera uzten ari dira, sarritan doikuntza pragmatiko gisa, trantsizio kontziente baten parte gisa baino gehiago. Afrikan, non kontinentearen erdiak elektrizitaterik ez duen, lehentasuna energia eskasiari aurre egitea da.
Sindikatuek oraindik funtsezko zeregina dute honetan guztian. Mundu mailan, baliabide gehien dituen gizarte mugimenduetako bat izaten jarraitzen dugu, duela 30 urte baino ahulagoak izan arren. Beste mugimenduekin alderatuta, baliabideak eta esperientzia historikoa ditugu. Baina gure ekarpen nagusia programatikoa izango da: ohiko talde ekologistetatik argi bereizi behar dugu. Sarritan gure aliatuak badira ere, batzuetan arazoak planteatzen dituzte: pribatizazioaren aldeko markoak planteatu dituzte edo jabetzaren inguruko jarrera anbiguoa hartu dute. Enpresek marko politikoen barruan jarduten dute —asko pribatizaziora eta merkantilizaziora behartu ziren 1990eko hamarkadan—. Lege neoliberalak iraultzea eta bide publikoaren arkitektura berri bat eraikitzea ezinbestekoa izango da. Espero dezagun hurrengoan eraginkorragoak izatea.
Gaur, Bizkaiko metalaren hitzarmenaren negoziazio mahaiaren seigarren bilera egin da, eta, beste behin, LABek egiaztatu du FVEM patronalak immobilismo egoeran jarraitzen duela, sektoreko langileentzat hobekuntza aukera oro baztertuz.
Oraingo honetan, LABek eztabaida bereziki garrantzitsua den bloke batean zentratu nahi izan du, lan osasunean. Gai zehatz batzuk jarri ditu mahai gainean: agente kantzerigenoekiko esposizioa, amiantoaren deuseztapena industrian, gaueko lanaren erregulazioa, arrisku psikosozialen prebentzioa edo tenperatura altuen aurrean jarduteko protokoloak ezartzeko beharra.
Hala ere, FVEMek aurreko bileretan egindako gauza bera egin du berriro, edukien mamira ez sartzea eta edozein aurrerapen baztertzea, horrela enpresen irabaziak langileen osasunaren aurretik jarriz.
LABek jarrera horren larritasuna salatu nahi du. Patronalak behin eta berriz esan du lan osasuna garrantzitsua dela, baina negoziazio mahaian erakusteko aukera duenean, berriro uko egiten dio eztabaidari, eta hobekuntza zehatzak baztertzen ditu.
Eta hori bereziki larria da metala bezalako sektore batean, non ezbehar-tasak etengabeko errealitatea izaten jarraitzen duen. Iaz sektoreko 21 langile hil ziren Bizkaian, eta aurten 26 dira jada. Datu horiek arrazoi nahikoa izan beharko lukete prebentzioa eta osasunaren babesa indartzeko beharra serio hartzeko.
Baina errealitatea bestelakoa da. Berdin dio soldatei, lanaldiari, lizentziei, kontziliazioari edo laneko osasunari buruz hitz egitea. FVEMen erantzunak berdina izaten jarraitzen du, hobekuntzetan aurrera ez egitea eta jada finkatuta dauden eskubideetan atzerapenak dituzten planteamenduei eustea.
LABentzat, bilera bakoitzak baieztatzen du FVEM eroso sentitzen dela egoera horretan, eta bilatzen duen gauza bakarra sektorearen benetako beharrei erantzungo ez dien hitzarmen bat dela.
Horregatik, LABen iritziz, sektorea aktibatzen hasteko unea iritsi da. Datozen asteetan bere delegatuekin batzartuko da egoera aztertu eta eman beharreko urratsak erabakitzeko.
Beasain eta Irungo lan zentroetan hitzarmena berritzeko martxan den prozesuan zuzendaritzak bi proposamen aurkeztu baditu ere, ez da adostasunik lortu; ondorioz, enpresa batzordeak eta langileek mobilizazio eta lan‑uzteen dinamika mantenduko dugu.
Hirugarren mobilizazio astean murgilduta, atzoko lan‑uzteekin batera, CAF Beasaingo biltegi nagusiko sarrera egun osoan blokeatu genuen, kamioien sarrera-irteerak eragoztea lortu genuelarik. Gaur, asteazkena, lan‑uzte tartean manifestazio jendetsua egin dugu Beasaingo lantokiaren inguruan.
Langileen asanbladek 67 orduko lan‑uzteak babes zabalez berretsi zituzten. Zuzendaritzak langileen beharrak jasoko dituen hitzarmenik proposatzen ez badu, borrokan jarraitzeko prest gaude.
Zuzendaritzaren azken proposamenaren ostean, enpresa batzordeak bere eskaerak egokitu ditu, eta orain zuzendaritzari dagokio negoziazio mahaia berriro deitu eta prozesuan aurrera egitea. LAB lehen indar sindikala da lan zentro hauetan, eta dagokigun erantzukizunarekin, negoziatzeko prestutasuna berresten dugu.
Hala, LABen honako hauek jotzen ditugu funtsezkotzat hitzarmenaren negoziazioan, besteak beste:
-Lanpostuen defentsa lana kanpora ateratzen den kasuetan
-Enplegu sorrera eta egonkortasuna
-KPIaren gainetik egongo diren soldata‑igoerak
-Plantilla osoarentzako 1.592 orduko urteko jarduna ezartzea
-Lanaldia murrizteko bideak irekitzea
-Azpikontratazioaren aurkako neurriak
-Atzerrirako bidaietako baldintzen hobekuntza
-Azkenaldian berrituak izan ez diren langileak berronartzea
-Antzinatasunaren ordainketan lan egindako epe osoa kontabilizatzea
-Lizentzia eta baimenen hobekuntzak
-Errelebo kontratuaren aplikazioa
Gauzak horrela, zuzendaritzaren esku dago negoziazioan urrats errealak ematea eta langileen eskaerei erantzutea, lan‑harreman bidezkoagoa ahalbidetze aldera. Horrela ez bada, LABek argi dauka: negoziatzeko dugun prestutasun bera erakutsiko dugu borrokarako ere.
Sindikatuaren estrategia antirrazistaren baitan kokatzen da erabakia, kolektibo horren aurkako jazarpenari, diskriminazioari eta lan-esplotazioari aurre egiteko LABen hartu genuen konpromisoa praktikan jartzea baitakar.
LABeko Idazkaritza Antirrazistaren arduradun Txefi Rocok eta Igor Arroyo koordinatzaile orokorrak eman dute ezagutzera ekimena Bilboko egoitzan, eta beste horrenbeste egin du Iruñean Nafarroako bozeramale Imanol Karrerak eta Ekintza Sozialeko kide Jaime Iribarrenek. Agerraldi bietan ekimena aurrera eramateaz arduratuko diren hainbat boluntariok hartu dute parte.
Hego Euskal Herriko hainbat txokotan egingo ditugun asanblada irekien bitartez gauzatuko dugu aholkularitza lana, eta horietan parte hartzeko deia luzatu diegy interesa izan dezaketen langile guztiei. Era berean, eskariak prestatu eta aurkeztu ahal izateko kontsultak ipiniko ditugu martxan hiriburuetan. Eskariok aurkezteko epea ekainaren 30ean amaituko da, baina erregularizazio prozesuak eta laneko arrazakeriaren aurkako borrokak jarraitu egingo du. Erregularizazioa lortuta ere, adi segiko dugu: auzoetan eta lantokietan borrokatuko gara lan-arrazakeria deusezteko eta gehiegikeriekin eta urraketekin amaitzeko, eta kide migratuak protagonista izango dituzten antolaketa kolektiborako zein ekintza sindikal antirrazista garatzeko espazioak ahalbidetuko ditugu.
Migratzaileen erregularizaziorako Espainiako Gobernuak irekitako prozesua, neurri asistentziala izatetik urrun, migratzaileen mugimendua buru izan dela antolaturiko borroka sozialaren emaitza da. Hala, historikoki bazterrean utziak izan diren kide hauek erdigunera ekartzeko aukera gisa ikusten dugu, baita zor kolonial eta arrazista historikoa kitatzen laguntzekoa eta Euskal Herriari ematen dioten guzti hori nahiz gure sindikatuari erakusten dioten dena aitortu eta zati txiki bat itzultzekoa ere.
Euskal Herrian migratzaileen erregularizazioan aurrera urratsak ematea administrazio-egoera irregularrera kondenaturiko pertsona hauek pairatzen dituzten urraketen, prekarizazioaren eta gehiegikerien aurka borrokatzeko modua da sindikatuarentzat. Ikusita erregularizazio prozesuak zer-nolako gabeziak dituen, zelako informazio falta dagoen eta prozesua egin nahi duten langileentzako zer-nolako zailtasunak dauden, inplikatzea eta LAB sindikatura jotzen dutenei laguntzea erabaki dugu. Horrez gain, Europan ezarritako migrazio politikak kritikatu ditugu, eta salatu dugu patronalak politika horiek aprobetxatzen dituela soldata, lan eta bizi-arrakala inposatzeko eta etekin ekonomiko ahalik eta handiena ateratzeko.
Horregatik guztiagatik, Euskal Herrian bizi diren langile guztien erregularizazioa eta gutxieneko soldata propioa ezartzea (berriki Greba Orokorrean aldarrikatu bezala) beharrezko urratsak dira esplotazio arrazistarekin amaitzeko. Gainera, migrazio politikei buruz Euskal Herrian bertan erabakitzeko gaitasuna aldarrikatzen dugu, harrera herri izate aldera.
Jarraian ikus daitezke LABek deituriko asanbladen eta kontsulta bulegoen data eta ordutegiak:
Arabako Aldundia, eta zehazki, Gorka Urtaran, esku hartze sozialeko gatazkan inplikatu behar da. LAB, ELA, CCOO eta ESK sindikatuek, sektorearekin batera, greba eta mobilizazioak areagotuko dituzte aldarrikapenak mahai negoziatzailean egon arte.
Duela 14 hilabete baino gehiago, Arabako esku hartze sozialerako IV. hitzarmenaren negoziazio-mahaia eratu zen, eta denbora honetan guztian instituzio publikoek ezer gutxi egin dute gatazka konpontzeko, izan ere, Gizarte Politiken diputatuarekin izandako harreman bakarrean, honek zuzenean uko egin zion sektorea progresiboki ekiparatzeko helburuari. Patronala mahaia blokeatzen egon den bitartean, Arabako administrazio publikoek beste leku batera begiratzen egon dira.
Jarrera hau onartezina da, izan ere, Arabako esku hartze sozialeko zerbitzuak instituzio publikoenak dira. Nahiz eta pribatizazioak egin diren, zerbitzuak eta errekurtsoak administrazioen erantzukizuna dira. LAB, ELA, CCOO eta ESK sindikatuek argi eta garbi adierazi nahi dute Arabako Aldundiak eta Gasteizko Udalak aurrera pauso bat eman behar dutela konponbidean. Patronala da gaur bizi den egoeraren arduraduna, baina administrazio publikoak erantzuleak dira.
Gaur, Arabako Aldundiaren kontrol plenoan sektoreak aurkeztu duen galdera eztabaidatu da. Aldundiak ardura hartu behar du prozesuan. Hitz hutsetik harago, bada garaia gatazkaren oinarrietara joateko eta baliabideak zuzentzeko hitzarmen duin berri bat lortzeko.
Amurrioko enpresa-batzordeko gehiengoak balorazio argia egiten du orain arte gertatutakoaz eta Tubos Reunidosek hartzekodunen borondatezko konkurtsoa eskatzeko hartu duen erabakiaren ondoren irekitzen den egoera berriaz.
Lehenik eta behin, plantillak ez duela gatazka hau aukeratu azpimarratu du enpresa-batzordeak, baizik eta gatazkara bultzatu dutela.
Hasieratik adierazi zuen zuzendaritzak planteatutako neurriak —kaleratzeak, altzairutegia ixtea eta logistika kanporatzea— ez zirela Tubos Reunidosen arazo nagusia konpontzeko egokiak. Bere ustez, arazoa ez zen langileria, ezta haren baldintzak edo eskubideak ere; arazoa finantzarioa zen, baita kudeaketari eta zuzendaritzari lotutakoa ere. Horrez gain, negoziazio prozesu erreal, garden eta langileen parte-hartzea izango zuena irekitzea beharrezkoa zela defendatu zuen.
Zuzendaritzak, ordea, ez zuen hori kontuan hartu, eta inposizioa, xantaia eta presioa aukeratu zituen, kudeaketa txarraren ondorioak langileei egozteko asmoz. Batzordeak dio denborak arrazoia eman diola.
Adierazi zitzaien Enplegu Erregulazio Espedientea beharrezkoa zela bideragarritasuna bermatzeko eta birfinantzaketa errazteko, baina gaur egun bertan behera geratu da, enpresak ezin baititu kostuak estali. Era berean, altzairutegia ixtea eta kanporatzea ezinbestekotzat jo ziren, baina azkenean enpresak borondatezko konkurtsoa eskatu du. Batzordearen arabera, argi dago neurri horiek ez zirela irtenbidea.
Bere ustez, neurri horiek saihestezin gisa aurkeztu zituztenek eta benetako negoziazioa ekidin zutenek eraman dute enpresa egoera honetara. Halaber, adierazten du grebak ez duela egoera hau eragin, baizik eta langileen erantzuna izan dela inposizioaren, gardentasun faltaren eta elkarrizketarik ezaren aurrean.
Gogorarazten du batzordeak apirilaren 1ean bilera eskatu zuela, baina hilabete bat baino gehiago igaro zela deialdia jasotzeko, eta bilera hori erabili zela konkurtsoaren berri emateko eta erabakiak berriro inposatzeko.
Horrek erakusten du, batzordearen arabera, zuzendaritzaren jokabidea: gardentasunik eza, negoziaziorik eza eta langileen ordezkaritzarekiko errespetu falta.
Konkurtsoari dagokionez, adierazten du ez dela inoiz albiste ona, egoeraren larritasuna islatzen duelako. Hala ere, azpimarratzen du ez dela grebaren edo Enplegu Erregulazio Espedientearen akordio faltaren ondorio, baizik eta lehenagotik zetorren kaudimengabeziaren emaitza.
Era berean, konkurtsoak fase berri bat irekitzen duela dio, jardueraren jarraipena eta finantza egoeraren antolaketa helburu nagusitzat hartuta. Interes desberdinak daudela azpimarratzen du: hartzekodunak, inbertitzaile posibleak eta bestelako eragileak. Gainera, informazio hori guztia langileei ezkutatu zaiela salatzen du.
Fase berri honetan, benetako elkarrizketa eta negoziazio aukera irekitzea espero du. Bere prestasuna berresten du negoziatzeko, baina gardentasunez, presiorik gabe eta informazio osoarekin. Biharamunean egingo den bilerara joango direla adierazten du, egia entzuteko itxaropenarekin.
Galdera nagusiak planteatzen jarraituko du: zorren birfinantzaketa, inbertitzaileekin harremanak, hartzekodunen papera eta industria eszenatokia. Langileek informazioa jasotzeko eskubidea dutela azpimarratzen du.
Era berean, erakundeen erantzukizuna salatzen du, haien jarduera orain arte ez dela nahikoa izan adieraziz. Gardentasun falta eta benetako elkarrizketarik eza kritikatu ditu. Azpimarratzen du diru publikoaren erabileraren inguruan ere erantzukizunak daudela.
Maiatzaren 7ko batzarrari dagokionez, adierazten du helburua proposamenak eta konponbideak aurkeztea izan behar dela. Egoera berri baten aurrean daudela onartzen du, eta bileraren ondoren aztertuko duela. Hala ere, argi uzten du arreta ez dela plantillan jarri behar. Galderak zuzendaritzari eta erakundeei zuzendu behar zaizkiela dio. Langileak beren burua defendatzen ari direla defendatzen du.
Azkenik, batzordeak dio bere norabidea mantenduko duela, gardentasuna eta erantzukizunak eskatzen jarraituz eta enplegua zein industria defendatuz. Amaitzeko, adierazten du argi geratu dela langileak ez direla inoiz arazoa izan.
Lehenik eta behin, salatu nahi dugu VW Navarrak Enpresa Batzordeari atzo 2027ko ekoizpen programa posiblea egiteko, goranzko malgutasun neurriak adosteko ustezko beharra jakinarazteko moduak.
UGT eta CCOO sindikatuei informazio hori eman eta handik 4 egunera, hauek prentsari eman zioten informazioa, eta gainerako atal sindikalekiko erabateko mespretxua erakutsi zuten. Ez zuten Batzordeko Idazkaritza serio baten moduan jokatu, kortijo bateko jauntxoek bezala egin zuten, enpresaren oniritziarekin.
Iazko abenduan jakinarazi genuenean behin-behineko 93 lankidek kontratu mugagabea izan behar zutela Lan Ikuskaritzaren bitartez konpontzeko, LABek salatuta, haien kontratuak Lege iruzurrean eginak zeudela, enpresak eta UGT eta CCOO sindikatuek izugarrizkoak bota zituzten esanez enpresaren etorkizuna arriskuan zegoela.
Plantillan 400 langile mugagabe soberan zeudela 3 urte lehenago erabaki eta sinatu zuten berberak dira, eta orain harrotu egiten dira kontratazio posible batzuez, 500 eta 1000 artean 2027ko programa egiteko, Akaso kontratazio horiek ez dute enpresa arriskuan jartzen?, Edo kontratazio horiek guztiak prekarioak, aldi baterakoak izango dira? Hori da aurreikusten duzuen kalitatezko enplegua?
VW Navarrak behar adinako gaitasuna du Enpresa Batzordeari atzo jakinarazitako ustezko programa produktiboa egiteko, hitzarmenean jasotako malgutasun-neurriak aplikatuz. Eskema erantsi dugu.
Gaur egun, ostiraletan ari dira lanean boluntarioekin. Hitzarmeneko malgutasun-neurri guztiak aplikatuta, 2027ko egutegiak aukera emango luke 10 larunbatetan boluntarioekin arazorik gabe lan egiteko.
Zertara dator asteburuko txanda bat adosteko horrenbesteko presa eta interesa? Zergatik argitaratu dituzte UGTk eta CCOOk beren Hitzarmen Kolektiboko plataformak hau indarrean egonik?
Erantzuna erraza da: Zuzendaritza eta sindikatu hauek Hitzarmen Kolektiboa negoziatzen ari dira Komitearen bizkarrera, eta hurrengo urteko Hauteskunde Sindikalak elkarrekin prestatzen, oso litekeena da komenigarritzat jotzea plantillaren gustukoak ez diren malgutasun-neurriak hauteskunde sindikalak baino hilabete batzuk lehenago adostu nahi izatea.
Ez dute aurreratu larunbatetan nola lan egin nahi duten, LABek 2016an bigarren eredua esleitzeko lan-proposamena egin zuen asteburuetarako, baina ez zen kontuan hartu, sarrera-kategoria ezabatzea, parekidetasunean kontratatzea eta kontratazio-irizpide publiko eta gardenak eskatzen genituen.
Gure ustez, beste behin ere, VW Navarrak, UGTk eta CCOOk kutxa egingo dute prekarietatearekin, VWek %23 merkeagoak diren langileak kontratatuz, horrela erabaki zuten UGT eta CCOOi esker, eta sindikatu horiek kutxa egingo dute kategoriak, diru-sarrerak eta mesedeak aginduz, otzantasunaren truke.
VW Navarrak beheranzko malgutasuna behar badu, UGTk eta CCOOk langileak langabeziara bidaltzen dituzte eta VWek irabaziak handitzen ditu, gorantz behar badu, langile prekarioak kontratatzen dira helburu berarekin.
Akaso laugarren txanda bat langile mugagabeekin sortuko da? LABentzat behin-behineko langile guztiak, bitarteko kontratudunak, 350 bat gaur egun, mugagabeak izan beharko lirateke eta 5. soldata maila izan beharko lukete, egiturazko enplegua da.
LABek enpleguaren banaketaren alde egiten du eta ez dugu eragozpenik egutegiak negoziatzeko, baldin eta lanaldia murriztea badakarte, lan berdinari soldata berdina dagokiola eta lanerako sarbidea unibertsala, ez sektarioa eta baztertzailea dela islatzen badute.
Pasa den urteko apirilean baino 3.594 langabetu gutxiago daude Hego Euskal Herrian. Azken hilabetearekiko ere jaitsi egin da langabezia (%3,07) eta 132.708 langabetu daude. Emakumeen artean azken hilabetean zein urtean langabeziak behera egin arren, langabetuen gehiengoa izaten jarraitzen dute, % 59a, hain zuzen ere.
Apirileko azken egunean 1.091.652 afiliatu zeuden Hego Euskal Herrian Erregimen Orokorrean, aurreko urtean baino 16.000 afiliatu gehiago. Hala ere, sortzen ari den enpleguak prekarietatea du oinarri. Afiliazioaren igoeraren atzean zerbitzuen presentzia nabarmena dago (afiliazio guztiaren %62,5 osatzen du), sektore honetan igo baita gehienbat. Ezin dugu ahantzi aste santua egon dela tartean, eta zerbitzuetako eskaintza prekarioak horrekin lotura zuzena duela. Aipatzekoa da afiliazioan erregistratutako kontratuen proportzio handi bat aldizkako kontratu finkoak izan direla. Nabarmentzekoa da, halaber, afiliazioak gora egin duela industrian, azken hilabetean batez ere Nafarroan, nahiz eta langabeen kopuruak gora egin duen aurreko urtearekin alderatuta. Hau da, industrian enpleguak gora egin du, baina ez da egonkorra.
Bestalde, azpimarratu behar dugu hilabetez hilabete handitzen ari den beste kolektiboa aurretik enplegurik ez zuten herritarrena dela, bereziki migratuek eta emakumeek osatua. Izan ere, aurreko enplegurik gabekoen artean, migratuek %6,6 egin dute gora eta 362 emakume gehiago dago egoera honetan. Bizi dugun eredu kapitalista patriarkal eta kolonialak bereziki kolpatzen ditu egoera zaurgarrian dauden kolektibo horiek, lan merkatu prekariora bultzatzen dituelarik.
Urte arteko datuetan arreta jarriz gero, adin guztietan jaitsi da langabezia. 25 urtetik beherakoen artean %10,73 murriztu da. Sexu-generoaren aldetik antzeko zantzuak ikus ditzakegu, aurreko urtetik hona emakumeen artean langabezia %2,64 jaitsi baita. Hau Aste Santuan egondako zerbitzuen lan eskaintza prekarioarekin lotzen dugu. Hala ere, sistemaren oinarri heteropatriarkalak agerian gelditzen dira, aurreko enplegurik gabekoen artean emakumeak baitira gehiengoa. Gainera, gazteen artean, enplegurik ez dutenen %77,69 emakumea da.
Kezkagarria da sortzen ari den enpleguaren kalitatea. Denbora daramagu errealitate hori salatzen, baina patronalak ezikusiarena egiten du. Egin diren 14.272 kontratu berrietatik %80 behin-behinekoak dira. Langile klasearen ezegonkortasuna bultzatzen duten enpleguak sortzen ari dira. Are gehiago, behin-behineko kontratu ia guztiak zerbitzu sektorean izan dira. Ez da kasualitatea sektore prekarizatuenak izatea enplegua sortzen dutenak, egonkorrenak suntsitzen ari diren bitartean; adibide garbiak dira Tubos Reunidos eta Maderas de Llodio.
Ez da lehenengo aldia ohartarazten duguna langabezia datuek, modu isolatuan, lan merkatuaren argazki osoa islatzen ez dutela. Enplegu prekarioa gizartearen kezka nagusia da, eta egoera horrek egiten du posible gero eta langile gehiago egotea bizitza duina bermatzeko diru-sarrera nahikorik gabe, enplegua eduki arren. Horri aurre egiteko tresna da borroka sindikala. Sistema kapitalista heteropatriarkal eta koloniala ezbaian jartzeko momentua da, langile klasea erdigunean jarriko duen eredu berria eraikitzeko, langile klase osoaren lan eta bizi-baldintzak hobetuko dituena.
