Espainiako Auzitegi Gorenak ez du onartu doktoretza aurreko ikertzaileen aldeko ebazpenaren aurka EHUk ezarritako kasazio-errekurtsoa eta, LABek erreklamatu bezala, soldatak egokitzera behartzen du unibertsitatea.
2019ko martxoaren 16an, epainiar Estatuan EPIPFa (Doktoretza aurreko Ikertzaileen Estatutua) sartu zenean, LABetik behin eta berriz EHU interpelatu genuen ikertzaile horien soldatak lege horrek ezarritako gutxienekoetara egokitu zitzan, baina ez genuen Administrazioaren aldetik erantzun positiborik jaso.
Egoera horren aurrean, LABek doktoretza aurreko ikertzaileei dei egin zien jaso ez zituzten zenbatekoak judizialki erreklamatzera. LABetik dozenaka doktoretza aurreko ikertzaileren erreklamazioak tramitatu genituen eta erreklamatzaileen aldeko hainbat sententzia ebatzi zituen EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak.
EHUk, ordea, sarritan baliatutako bere langileen aldeko neurriak hartzeko nahikoa oinarri juridikorik ez egotearen argudioa erabiliz, Madrilgo Auzitegi Gorenean kasazio errekurtsoa jarri zuen sententzia horien aurka. Hilabeteetako itxaronaldiaren ondoren, azken egunotan sindikatuko zerbitzu juridikoek jakinarazi digute Auzitegi Gorenak ez duela tramitera onartu EHUk jarritako lehenengo errekurtsoa eta, beraz, EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia berresten duela. Hau da, EHUk EPIPFak ezartzen dituen gutxieneko soldatak 2019ko martxoaren 16tik aurrera aplikatu behar zituela eta, ondorioz, ikertzaileen soldatak egokitu. Logikoa denez, beste kasazio-errekurtsoak bide beretik joango direla uste dugu.
Amaitu dira aitzakiak, beraz. Doktoretza aurreko ikertzaileei zor zaien dirua ordaintzen hasteko garaia iritsi dela ozenago berresten dugu LABetik.
Iragan irailaren bukaeran, Urban Sons enpresak plantillari jakinarazi zion Nafarroako marka horrek Iruñerrian zituen hiru dendak itxiko zituela (Karlos III.a etorbidekoa, Moreakoa eta Itaroakoa) eta langile guztiak kaleratuko zituela. Harrigarriena izan zen, hain zuzen ere, kontratuak iraungitzeko Enplegu Erregulazio Espedientearen kontsulta-aldiaren lehen egunean, hiru dendetatik bik ateak ireki zituztela bertze langile batzuekin, baina merkataritza-jarduera berarekin (arropa eta osagarriak saltzea) eta altzari berak erabilita.
Urban Sons-eko emakumezko langileek haserre salatzen dute markaren jabeak, informazioa ezkutatu eta kalean uzteaz gain, orain ukatu egiten dizkiela ordaindu gabeko soldatak eta kalte-ordainak, nahiz eta 45.000 euro inguruko kopurua izanen liratekeen. Diru kopuru hori irrigarria da enpresaburu honendako; Banur eraikuntza enpresako eta Poliandrius inbertsio enpresako burua izateaz gain, Iruñeko toki pribilejiatu batean bizi baita eta bizi-maila altua baitauka.
Bideoan, kaleratutako bi langilek euren lekukotasunaren berri ematen dute.
Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak hitza hartu du ELA sindikatuaren XV. Kongresuan, eta bere hitzartzean burujabetzaren aldeko konpromisoa praktikara eraman behar dela adierazi du: “Bide soberanista elikatu egin behar da, independentismoaren oinarria zabaldu eta estatuen aurrean indar korrelazioak hobetu. Eta hori ezin da egin aktibazio sozialik gabe”.
Garai berezia bizi dugula berretsi du LABeko idazkari nagusiak, langileon lan eta bizi baldintzetan eragina izango duten erabakiak hartzen ari direlako. Euskal sindikalismo independentista erronka handiak dituen ziklo berri batean murgiltzen ari garela berretsi du.
Garbiñe Aranbururen esanetan, “ez dago bizitza duinik, ez dago euskal feminismorik, ez dago euskal sozialismorik, estatu egiturak izan gabe. Euskal Errepublika sozialista, feminista eta euskalduna da gure apustua. Asko dago borrokatzeko, hobetzeko, irabazteko. Langileon lan eta bizi baldintzak hobetu nahi ditugu, Euskal Errepublika dugu ortzimugan eta bidea eraldaketa sozialerako burujabetza prozesua da. LABentzat zentralitate betea duen borroka izan da eta izango da aurrerantzean ere”.
LABeko idazkari nagusiak nabarmendu bezala, “gure apustua eraldaketarako bide soberanista elikatuko duen mobilizazio ziklo berri bat abian jartzea da. Ez dugu kritikara mugatu nahi, ez dugu euskal langileak ordezkatuak ez gauden Elkarrizketa Sozial guneetan hartzen diren erabakien zain egon nahi. Eragin egin nahi dugu, langileon lan eta bizi baldintzak Euskal Herrian erabakitzeko. Eragin egin nahi dugu lan eta pentsio erreformak indargabetzeko, eragin murrizketa berriei ateak ixteko, eragin zerbitzu publikoak sendotzeko, eragin zaintza sistema publikoa sortzeko, eragin zuriketa berdearen aurrean ekosozialismoan aurrera egiteko”.
Bide soberanista horrek begi bat Madrilen egosten ari den horretan jartzea eskatzen digu, “baina bi hankak Euskal Herrian ongi sustraituak izango dituen aktibazio garai berri bat beharrezkoa da; autonomoak gara, konfrontazio demokratikoaren bidetik, burujabetzan aurrera egiteko; autonomoak gara eragile politikoak interpelatzeko; autonomoak, alderdien logika politikoaren menpe egon gabe, burujabetza maila handiagoa eskuratzeko ekarpena eta borroka egiteko. Eta hau nola egin? Lan Harremanetarako eta Babes Sozialerako Euskal Esparrua eraikitzeko, euskal esparru soziokonomikoa eraikitzeko, proposamenak eta borroka eginez”.
Garbiñe Aranbururen arabera, “LABen argi dugu: bide hau urratzen jarraituko dugu.Gustatuko litzaiguke elkarrekin izatea, guk bide hau ELArekin batera egin nahi dugu. ELArekin eta CIG edota Intersindikala moduko estaturik gabeko nazioetako beste sindikatu soberanista guztiekin batera. Euskal langileok asko dugu jokoan, asko dugu borrokatzeko eta asko dugu irabazteko”.
LAB sindikatutik urteak daramatzagu Arabako ESIri eskatzen instalazio termikoen mentenimenduzko lanak ez pribatizatzeko. Horretarako, enpresa automantentzaile gisa akreditatu beharko litzateke, baina ahalegin guztiak alferrik izan dira, eta Osakidetzaren pribatizazio-politika nagusitu da une oro.
Araba ESIak baldintza nahikoak ditu enpresa automantentzaile gisa akreditatzeko administrazio-egintza soil baten bidez. Arabako ESIn lan egiten duten profesionalek mantentze lan hori egiteko behar besteko prestakuntza eta titulazioa dute, baina Osakidetzak mespretxatu egiten ditu eta uko egiten dio industrian akreditatzeari jarduera arautzen duten legeekin bat etorrita. Horren erakusgarri, legeak ezartzen du akreditazio hori lortu nahi duen enpresak banakako gaikuntza duen langile bat izan behar duela, eta Arabako ESIn gutxienez 10 langilek dute gaikuntza hori. Hala eta guztiz ere, Arabako ESIak izapide hori egiteari uko egiten jarraitu du, eta zerbitzu hori pribatizatzen saiatu da 500.000 eurotik gora ordainduta, mantentze-zerbitzuan lan egiten duten lankideak mespretxatuz.
Egoera horren aurrean, LAB sindikatuak helegite berezia jarri dio Kontratuen Inguruko Errekurtsoen Administrazio Organoari, onartuak izan diren kautelazko neurriak eskatzeko. Mugimendu honen helburua da mantentze-zerbitzuak blindatzea pribatizazioaren aurrean, eta gure mantentze-lankideen profesionaltasuna aldarrikatzea. Ez da logikoa enpresa pribatu batentzat lan egiten dutenean, langileek profesionaltasun handiko lanak egitea eta Osakidetzan sartzen direnean, hankak eta eskuak lotuta izatea, kanpoko enpresak aberasten diren bitartean erakundearen pribatizazio-planen ondorioz.
Funts publikoen erabilerak ezin hobea izan behar du, eta LABen ustez osasun publikoaren aurkako erasoa da, oro har, horrelako maniobra pribatizatzaileak egitea. Osakidetzan zerbitzu orokorretarako eraikin berria ireki denez, gero eta gatazka gehiago sortzen ari dira; izan ere, pediatriako larrialdietako lankideek hilabeteak eta urteak daramatzate langileak gehitzeko eskatzen, pazienteak eta haien familiak duintasunez artatzeko. Ziur gaude hori ez dela izango irekiera horrekin sortzen den gatazka bakarra; izan ere, zuzendaritzak, gehienez ere, lekuz aldatzen diren zerbitzuetan langile gehiago ez izatea du helburu, eta horietako askok aspalditik dituzte langile-defizitak.
Ez dute aurreikusi pazienteak kalitate- eta segurtasun-estandarrekin artatzeko langile gehiago jartzea, baina ez dute zalantzarik: milioi erdi euro baino gehiago xahutu nahi dituzte erabat justifikaziorik gabeko pribatizazioetan, ekainaren 3ko 106/2008 Dekretuaren 13. atala hausten dutenak eta Osakidetzaren barruan arlo eta zerbitzu berriak kanporatzea eragozten dutenak.
Ipar Hegoa Fundazioak “Ikusmiran” berri bat aurkeztu du, Euskal Herriko langileriaren lan eta bizi baldintzei buruz. Azaroko azterlanak ondorio nagusi hau ekarri du: 2010 eta 2013 artean ezarritako erreformek indarrean jarraitzen dutela eta horrek lan eta bizi baldintzen prekarizazio orokor bat ekarri dutela.
Gainera, pandemiaren ondorioz sorturiko krisiari aurre egiteko hartu diren erabakiek ez dute langileria jarri erdigunean, ehun produktiboa baizik. Ondorioz kolektibo zabalak geratu dira babesgabe.
Indarkeria Matxistaren kontrako Nazioarteko Egunaren bezperan, sindikatuko kideei zuzendutako jardunaldi bat antolatu dugu Iruñean, eta, bertan, solasaldia egin dugu LABek borroka honetan dituen tresnak, baliabideak eta alternatibak mahai gainean jartzeko. Horretaz gain, lehen mailako hizlariek euren esperientziaren berri eman digute. Hain zuzen ere, honako hauek hartu dute parte hitzaldian: Ana Pinto, Jornaleras de Huelva en Lucha-ko kideak; Miren Beltran Lantegi Batuak-eko langileak; Aitzole Araneta sexologo, berdintasun- teknikari eta trans ekintzaileak; eta Elixabete Etxeberria LABeko Idazkaritza Feministako idazkariak.
Azken honek lantokietan indarkeria matxistari aurre egiteko LABek landutako protokoloari buruz hitz egin du. Sindikatuak argi du indarkeria matxistarekin amaitu behar dela, eta, bide horretan, lantokietan protokoloak diseinatu behar direla. Horretarako sortu eta berritu dugu aipatutako tresna.
Idazkaritza Feministaren esanetan, “lan munduan egunero ematen dira erasoak. Emakumeak* askotan babesik gabe sentitzen dira. Ezinbestean neurriak eskatu behar ditugu. Gure lana da espazio seguruak sortzeko baldintzak exijitzea”. Beti ere gure ardura zein den argi izango dugularik, “patronalaren ardura da protokoloak egitea. Asko dugu egiteko indarkeria matxistarekin bukatzeko. Gure lantokiak eraso sexistarik gabeko espazioak izan behar dira”.
Otzanak nahi gaituzte
Indarkeria matxista sistema heteropatriarkalaren tresna da emakumeok* zapalduta edukitzeko, inposatzen dizkigun rolak bete ditzagun (zaintzaileak, ama onak…), isilarazteko eta otzanak izan gaitezen.
Kapitalismoak, gainera, indarkeria matxista erabiltzen du doan egiten dugun lanaz jabetzeko eta, lan munduan, esplotazio hutsezko enpleguetara lotuta izateko, mehatxuen bitartez baldintza hobeak lortzeko protesta ez dezagun edo esplotazio hori sala ez dezagun.
Lan munduan jazotzen den indarkeria matxista bizi garen jendartearen isla da. Eta gure jendartea, hain zuzen ere, hierarkietan eta botere harremanetan oinarritzen denez, generoen arteko desberdintasunak emakumeon diskriminazio iturburu bihurtzen ditu.
Lantokietako indarkeria matxista ezkutuan gelditzen den errealitatea da: lanik gabe gelditzeko mehatxua beti dago horren atzean, horregatik indarkeria ez da behar beste salatzen, ezta aditzera ematen ere. Mehatxuak eta zigorrak anitzak dira: kaleratzeak, ordutegi aldaketak, kontziliaziorako neurriak ez baimentzea, lanpostuz inoiz ez aldatzea, lekualdaketak, jazarpen sexuala eta sexista, gure lanaren gutxiespena…
Honetaz gain, lantokietan botere harreman desberdinak gurutzatzen dira: sexu, arraza, jatorria, klasea, dibertsitate funtzionala… Horrexegatik, hain justu, lantokiak indarkeria matxistarako leku “aproposa” dira, hainbat lagun zapalkuntza ardatz batek baino gehiagok zeharkatzen dituelako eta honek ahulezia eta babesgabezia egoera larriagoan jartzen ditu.
Premiazkoa da neurriak bermatzea hau guztia modu seguruan salatu ahal dezagun, gure hitzak eta salaketak ezbaian jar ez daitezen eta kontuan har daitezen.
Honi guztiari aurre egiteko, ezinbesteko tresnak dira indarkeria matxistaren aurkako protokoloak. Hauek langileen parte hartzearekin diseinatu behar dira, edukiak zabaldu, kontzientziazio lana egin, eta ondo aplikatu. Ezin ditugu utzi emakumeak babesik gabe eta bermerik gabe indarkeria matxista salatzeko orduan. Hori erabakigarria izango da salatzen ausartzeko.
LAB sindikatuaren konpromisoa eta apustua irmoa da lantokiak indarkeria matxistarik gabeko gune libreak izan daitezen. Eta horrela izan dadin, protokoloak martxan jartzeko exijituko diegu enpresa guztiei.
Grupo Trans Onuba (GTO) enpresak bi langile kaleratu ditu Agurainen duen lantegian. Pasa den urtetik hona, eta lehenengo hauteskunde sindikalak egin eta gero, enpresa honetako langile kopurua txikitzen ari da. Lehenengo, aldi baterako langileak izan ziren kalera joan zirenak, eta orain langile mugagabeak.
Enpresak, Arabako langileak kaleratzen dituen bitartean, Huelvako lantegiko langileak Agurainera lekualdatzen jarraitzen ditu. Lan Ikuskaritzan salatu dugunez, Huelvako langile lekualdatuek lanaldi luzeak egiten dituzte eta Huelvako garraio-hitzarmena aplikatzen zaie.
LABen ustez, onartezina da GTOren zuzendaritzak langile bi kaleratzea ekoizpen eta antolaketa arrazoiengatik eta, aldi berean, Huelvatik lekualdatutako langileak Aguraingo instalazioetan mantentzea. Ezin gara geldirik egon enpresak langileak erabili eta botatzeko objektuak izango balira bezala tratatzen dituela ikusita, eta urteak lanean eman ondoren, kaleratu egiten dituztela. Horregatik, LABek enpresari eskatzen dio gaia ordezkari sindikalarekin lantzea eta kaleratutako bi langileak lanera itzultzeko akordio batera iristea.
Langile kaleratuen berronartzea eskatzeko, mobilizazioa egingo du LABek larunbatean, azaroaren 27an, 12:30ean, Aguraingo San Juan plazan.
LABek urteak daramatza indarkeria matxista lantokietan salatzen eta hauek indarkeriarik gabeko gune askeak izan daitezen aktiboki borrokatzen. Aurten, beharrezkoa ikusi dugu indarkeria matxistaren ikuspegi intersekzionalari heltzea, eta berau lan munduan nola gauzatzen den ikusaraztea, hau da, honek sortzen dituen zapalkuntza anitzak nola elkar gurutzatzen diren. Eta, horren ondorioz, ezkutuan geratzen diren hainbat errealitate ezberdinak ikustaraztea, emakume* migratu, aniztasun funtzionala duten edo LGTBI+ kolektibokoetako kide direnei indarkeria matxistak nola eragiten dien mahaigaineratuz.
Horrekin batera, beharrezkoa iruditzen zaigu, egun, zer nolako alternatibak, tresnak eta baliabideak dauzkagun horren kontra borroka egiteko mahai gainean ipintzea ere. Guzti hau lantzeko, datorren azaroaren 24an militantziarentzako barne-jardunaldia egingo du LABek Iruñean. Bertan parte hartuko dute Ana Pinto eta Najat Bassit-ek (Jornaleras de Huelva en Lucha-ko kideak), Miren Beltran Lantegi Batuak-eko langileak, Aitzole Araneta sexologo, berdintasun- teknikari eta trans ekintzaileak eta Elixabete Etxeberria LABeko Idazkari Feministak.
Honetaz gain, azaroaren 22an, Bizkaiko kontserberetan indarkeria matxistarik gabeko lantokiak aldarrikatzeko mobilizazioa egingo du LABek Bermeon, 11:00etan Salica enpresaren aurrean. Izan ere, indarkeria matxistak milaka aurpegi ditu eta horietako bat lan munduak emakumeok* jasan behar dugun prekaritatea da. Sektore honetako langileek greba egingo dute azaroaren 30ean hitzarmen duin baten alde.
Ekimen propio hauez gain, Euskal Herriko Mugimendu Feministak “Indarkeria matxistarik gabeko bizitzak orain. Autodefentsa feminista antolatu dezagun” lemapean azaroaren 25ean antolatutako mobilizazioekin bat egiten du LABek. Zehazki, Baionan 18:00etan izango da manifestazioa Moracin plazatik hasita; Bilbon 19:30ean Jesusen Bihotzetik; Donostian, arratsaldeko 19:30ean Bulebarretik hasiko da manifestazioa; Gasteizen, 19:00etan Iparralde Gizarte Etxetik, eta Iruñean 20:00etan Baluartetik. Hiriburuetakoez gain, herri eta eskualdeetan ere hainbat mobilizazio egingo da egun horretan.
Gaur Osakidetzak behin-behinekotasunari buruzko azterketaren lehen fasearen emaitzak aurkeztu ditu. Zenbakietatik haratago, Osakidetza hasi da onartzen milaka lanpostu iruzur egoeratik atera behar direla eta kontratazio eredu hau kolapsaturik dagoela.
Duela 3 urte, LABek txosten sakona argitaratu zuen. Osakidetzak egindako 300.000 kontratu inguru aztertu ondoren, 3.000tik gora lanpostu prekarizazio eta iruzur egoeran zeudela ikus zitekeen. Ohiko lana aurrera ateratzeko behar diren lanpostuak, aldi baterako eta behin-behineko kontratuekin betetzen zirenak. Txosten hori argitaratu ondoren, ospitale eta zentro berriak ireki dira, eta horiek ere ehunka koderen esleipendun izan beharko lukete, 2019an detektatutako 3.000 horiei gehitu beharko litzaizkiekeenak. Postu hauetaz gain,ospitale zein zerbitzu berriak martxan jarri dira, beraz, sortutako lanpostu berri hauek ere gehitu behar zaizkio zifra horri. Egoera kezkagarri horrek erakundearen funtzionamendua eta pazientearekiko kalitate- eta segurtasun-estandarrak arriskuan jartzeaz gain, pertsona finkoei mugikortasun-aukerak eta EPEra aurkezten diren behin-behineko langileei plaza-aukerak kentzen dizkie.
Argitu nahi dugu Osakidetza gaur mahai gainean jartzen ari dena errespetu falta dela LABentzat lehentasunezkoa den gai honetan lantzen ari garen negoziazio-hilabeteekiko. Gai honek lotura zuzena du prekaritatearekin eta behin- behinekotasunarekin, eta gaur egun baieztatzen dugu Osakidetzak osasun-sistema prekarioaren alde egiten duela. Hain da argia hori, non Osakidetzak argi eta garbi onartu baitu 2019an plantilla handitzeko espediente bat egin geroztik, 953 kode horiek guztiak tiradera batean gorde eta ez zirela erabili. 2019ko plantilla handitze horren barnean egon behar luketen 953 langileek 2 urte gehiago daramatzate egoera prekarioan, justifikazio onargarririk gabe. Langileen aurkako erasoa da Osakidetzan aldi baterako kontratuak ugaritzen ari diren bitartean ezkutatutako plaza- kodeak izatea. Osakidetzaren arduragabekeria beldurgarria da.
Osakidetza adarra jotzen ari zaie langileei eta hauen ordezkari diren Mahai Sektorialeko ordezkaritzari; 2021eko behin-behinekotasunari buruzko txostenak helarazi ditu, 2019rako sortuta zeuden kodeak barnean sartuz.
Kontratazio-eredua behin-behinekotasunak agortuta dago, iruzurrak konprometituta, kontrol faltak deslegitimatuta, eta Osakidetzako zuzendaritza arduragabea eredu hau blindatu nahian dabil.
Osakidetzak plantillaren egonkortze-neurriak planteatu ditu, kontratazioaren arloko kaosa oraindik konpondu ez denean eta defizitak oso nabarmenak direnean. LAB sindikatuaren ekintza sindikala gezurrezko irteera posibleei ateak ixten saiatzera bideratuko da, horretarako esku artean ditugun datuekin, gutxi ez direnak.
EAJ eta PSE, Osakidetza modu honetan zuzenduaz, betirako prekarietate egoerara kondenatzen ari dira osasungintza publikoa. Herritarrengan eragin latza izango du egoera honek. Osasungintza publiko ahula izango dugu, herritarren eskaerak asetu ezinik ibiliko dena, kalitate eta segurtasun urriarekin. Zalantzarik gabe, Osakidetzaren hondatze hau EAEko klase herritarrek pairatuko dute.
Osasun zentroei dagokienez, Osakidetzak lehen arretaren eraispenean sakontzen du pazienteek aseguru pribatuetara ihes egiten duten bitartean, eta modu argian abandonatzen ditu herritarrak, ordutegiak mugatuz oporraldietan eta murrizketa horiek profesionalen atsedenak betetzeko justifikatzen ditu, aurreko puntuan salatu ditugun kontratazioaren egiturazko arazoak konpontzea alde batera utzita. Erabaki hauek zerikusi handia dute Darpon bezalako sailburu oihek osasuna merkantilizatzen duten multinazionaletan amaitzearekin, Keralty-n kasu. Lehen mailako arretari egindako erasoa nabaria da eta herritarrak mobilizaziora eta protestara deitzen ditugu, gizarte osoaren, eta batez ere ahulenen osasun indizeak gutxitzen dituzten neurrien aurrean.
Trasfusioen Euskal Zentroari dagokionez, onartezina da bertako lankideen soldatak parekatzeko erakutsitako pasibotasuna. Grebarako deialdia barne hartzen duten ekimenak planteatu ditugu datozen asteetarako.
Urdulizgo txandakotasun edo turnizitateari dagokionez, Osakidetzak Uribeko ESIaren esku utzi du gai hau, nahiz eta akordioaren interpretazioak egiteko gaitasuna duen bakarra mahai sektoriala izan. Osakidetza egoera hau maneiatzen ari da mahai honen gaitasunak dinamitatzeko eta etorkizuneko negoziazioak baldintzatzeko.
