Apirilaren 13tik 16ra Nafarroa osoan eginen zen Garbiketen sektoreko greba hasteko ordu gutxi falta zirela, CCOOk greba-batzordetik at deituriko hitzarmena negoziatzeko bilera batean, CCOO eta UGT sindikatuek akordioa lortu dute patronalarekin, dagoeneko mahai gainean zegoen patronalaren eskaintza oso modu txikian hobetzen duena.
LABen iritziz, akordio horrek ez du betetzen grebaren helburu bakar bat ere, soldata arrakala eta sektoreko prekaritatea betikotzen ditu, eta malgutasun handiagoa ematen du ordu osagarrien zabaltzea legeak markatzen duen goi gradura eramanez.
LAB, ELA eta Solidari sindikatuek dei egiten diete langileei apirilak 13, goizeko 11:00etan Iruñeko Gurutze plazara joateko, sektoreak markaturiko helburuak indar handiagoz erreklamatzen segitzeko, hala nola, soldata-arrakalaren bukaeran aurrera egitea eta sektorean partzialtasunak dakarren prekaritatea bukatzea.
Azkenik, LABek Garbiketen sektoreko langile guztiak animatu nahi ditu hilabete hauetan hasitako borrokaren kemen eta bultzadarekin jarraitzeko, eta gaur egun CCOOk eta UGTk dagoeneko ez duten gehiengo sindikala zabaltzen segitzeko.
Bortz sindikatuetako Garbiketa ataleko arduradunak Nafarroako Parlamentuaren parean agertu gara, grebaren bezperan, Nafarroako Gobernuak ezarritako gutxieneko zerbitzuak salatzeko. Izan ere, zerbitzu horiek gehiegizkoak dira, kasu askotan ia %100koak baitira. Garbiketen greba apirilaren 13tik 16era eginen da, biak barne.
LAB, CCOO, ELA, UGT eta Solidari sindikatuok salatu dugu Nafarroako Gobernuak goitik behera aldatu dituela apirilaren 6ko 82/2021 Foru Aginduan argitaratuta zituen gutxieneko zerbitzuak, eta “akats” onartezinak aitzakiatzat hartuta. Orain, Gobernuak ia %100eko gutxieneko zerbitzuak ezarri ditu Ekonomia eta Ogasunean, Hezkuntzan edo Osasun departamentuan, baita gaur egun garbitzen ez diren edo itxita dauden eraikinetan ere. Nola azaltzen da udal bateko garbitzaile batek greba egitea eta museo batekoak eskubide hori ez izatea? Sindikatuok oso larritzat jotzen ditugu azken inposizio horiek, Nafarroako Gobernuak azpikontrataturiko langileei grebarako oinarrizko eskubidea kentzen baitiete.
“Ezin da izan progresista eta berdintasunaren defendatzailea deitzen den Gobernuak gobernu horren bulegoetarako zerbitzuak ematen dituzten milaka langileren greba-eskubidea praktikan jartzea eragoztea”, adierazi dugu sindikatuon ordezkariok. “Sinbolismoetatik urruti, adierazpenetatik urruti, Nafarroako Gobernuak, ekintzen bidez, patronalaren alde jartzea erabaki du”.
Sindikatuon ordezkarion arabera, horrela ez da berdintasuna defendatzen. “Sektore feminizatua gara, lanaldi partzialekoa, eta, gainera, orain, Nafarroako Gobernuak grebarako dugun oinarrizko eskubidea erabiltzea galarazten digu, sindikatu guztiek deitutako greba eta gure hitzarmena eta lan-baldintzak hobetzeko helburu duen greba batean. Hori dela eta, bateraezinak iruditzen zaizkigu Gobernua berdintasunarekin konprometituta daudela dioten mezuak, eta grebarako eskubidea kentzea soldata arrakala eta genero-diskriminazioa bukatzea bilatzen duten langileei”.
“Garbitzaileak funtsezkoak gara”, berretsi dugu sindikalistok. “Eta gure hitzarmena funtsezkoa ere badenez, Nafarroako Gobernuari eskatzen diogu berehala zuzentzeko gehiegizko gutxieneko zerbitzu horiek, eta grebarako eskubidea erabiltzeko aukera emateko”.
Azkenik, LAB, CCOO, ELA, UGT eta Solidari sindikatuok jakinarazi nahi izan dugu sektoreko 62 enpresaren ordezkari sindikalek bat egin dutela bihar, apirilak 13, 11:00etan, Iruñeko Gurutze plazatik aterako den manifestazioarekin.
Sektore publikoko delegatuen batzarra egin dugu Donostiako Kursaalen, apirilaren 22rako EAEn deitutako greba lantzeko, sektorearen behin-behinekotasun ikaragarria eta honen aurrean LABek egiten dituen proposamenetan sakonduz. Ondoren, mobilizazioa egin dugu Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusiaren atariraino.
Mobilizazioaren hasieran, Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak adierazpenak egin ditu hedabideen aurrean. Delegatuekin batzarrak egiten ari garela azaldu du, eta gaurkoa sektore publikoko delegatuena izan dela: “Testuinguruaren irakurketa konpartitu dugu eta apirilaren 22ko greba deialdia prestatzen aritu gara. Urteak daramatzagu zerbitzu publikoetan eman diren murrizketak, pribatizazio politikak, inbertsio falta eta enpleguaren kalitate eskasa salatzen”.
Garbiñe Aranbururen hitzetan, “azken hilabete hauetan hezkuntza, osasungintza eta zerbitzu sozialetako langileak kalera atera dira zerbitzu publikoen defentsan, eta, orain, apirilaren 22an, beste aurrera urrats bat ematera goaz, lan-baldintzak eta zerbitzuaren kalitatea guztiz lotuta daudela aldarrikatzeko”.
Grebara eta mobilizaziora aterako gara apirilaren 22an, eta beste horrenbeste egiteko deia egiten diegu zerbitzu publikoetako langileei bi aldarrikapen nagusirekin: “Lehenik eta behin, enplegu berria sortu behar da. Kontuan izan behar da EAEn 20.000 lanpostu daudela, egiturazkoak direnak eta inolako lanpostu zerrendatan aitortuak ez direnak, hau da, iruzurrean daudenak. Horrekin batera ere ratioak murriztea ere beharrezkoa dela iruditzen zaigu. Hortik ere lanpostuak sortzea beharrezkoa da, batez ere hainbat zerbitzu publikotan ematen diren gehiegizko lan zamei interbide bat jartzeko. Bigarren aldarrikapen nagusi batekin ere aterako gara kalera 22an, egonkortasuna eskatzera”.
Azken honi buruz, LABeko idazkari nagusiak jakinarazi du EAEko zerbitzu publikoetan 50.000 pertsona daudela behin-behineko egoeran lanean: “Europako epaitegiek ebatzi duten moduan, iruzurrezko egoera batean ari dira lanean, eta horri ere konponbidea ematea ezinbestekoa da. Horretarako eskatzen duguna da ez dela Madriletik etorriko denaren zain egon behar, ezta epaitegietatik etorriko denaren zain egon behar ere. Horretarako, Jaurlaritzari, lege propio bat eskatzen diogu, egonkortasun lege propio bat, lekuan leku, bertako errealitatea kontuan hartuta, egonkortasun prozesuak bultzatzeko eta negoziazio kolektiboan adostuak izateko”.
Odolusteak ez du etenik. Gaur goizean Abadiñoko Cosmos enpresan, Transportes Eguiara y San Juan enpresako langile bat oxigeno bonbonak manipulatzen zebilen garabi batekin, kargak harrapatuta geratu da eta bertan zendu da. Ezin dugu ahaztu atzo 57 urteko emakume bat hil zela Trapagaranen, prekarizazioa eta enpleguaren suntsiketa bizi dituen ostalaritza sektorean.
Azken hildako honekin eta urtea hasi zenetik, gutxienez 16 dira Euskal Herrian lanean hildakoak, eta Joaquin Beltranek desagertuta jarraitzen du Zaldibargo zabortegian iazko otsailaren 6tik.
Lehenik eta behin, LAB sindikatutik gure elkartasuna eta babesa adierazi nahi dizkiegu hildako langilearen senide eta gertukoei.
Langileriak pairatzen duen laneko biolentzia arazo sozial larria da, arazo estrukturala, inposatzen diguten politika neoliberalaren ondorio zuzena. Prekarietateak, azpikontratazioak eta prebentzio neurrien ezak hil egiten gaituzte.
Egoera horrek erantzuleak ditu, eta nagusia patronala da. Epe motzeko onura ekonomikoa hobesten du langileon osasunaren eta bizitzaren aurrean. Laneko arriskuen prebentzioa eta ondorioz, gure osasuna eta bizitza, negozio bihurtu dituzte.
Eta egoera honen aurrean, patronalaren ez betetzeen aurrean, langileria da osasuna eta bizitza bera galduz ordaintzen duena. Bitartean, administrazio publikoek ez dute langileon osasuna eta bizitza bermatzeko eginkizuna betetzen, ez baitute egoera hori aldatu ahal izateko zaintza, zaintza, kontrola eta zigor eredugarriak ezartzen.
Administrazio Publikoei, Eusko Jaurlaritzari galdetzen diogu: zein pauso emateko prest daude egoera eta eredu hau geldiarazteko? Noiz sartuko dituzte laneko heriotzak agenda politikoan?
Langileok bizi ahal izateko egiten dugu lan eta ez saiakeran bizia galtzeko. Lan istripuak ez dira bizitzako gertakari arruntak. Langile bat hiltzea ez da lanaren ezaugarri bat. Lan istripuak inposatzen dizkiguten lan harremanen emaitza dira, prekarizazioa, lan-araudia eta egungo lan merkatuarenak.
LAB sindikatutik argi dugu bizitza eta lan duinak behar ditugula, lanetik onik eta bizirik bueltatzeko eskubidea dugula. Sarraski honekin amaitzeko lan-harreman eta joku arauak aldatu behar ditugu. Eredu berri bat gauzatu behar dugu, interes ekonomikoen gainetik langileon bizitza eta osasuna lehenetsiko dituena.
Mobilizazioa eta borroka funtsezkoak dira istripuen aurrean. Horregatik, LAB sindikatutik dei egiten die langile klaseari eta herritarrei hurrengo egunetan antolatuko diren mobilizazioetan parte hartzera.
Nafarroako garbiketa sektoreko sindikatuok grebara deitu dugu apirilaren 13, 14, 15 eta 16rako, hitzarmen duin bat aldarrikatzeko. Hainbat mobilizazio egin ditugu azken asteetan, eta orain, greba deialdi honen bitartez, borroka indartzea erabaki dugu LAB, CCOO, ELA, UGT eta Solidari sindikatuok.
Bada, grebaren atarian, garbiketetako bi langile ISNko kamioi batera igo dira goizean, 6:00etan, eta N-121 errepidea moztu dute, Beriainen. Hain zuzen ere, hitzarmena blokeatzen duen enpresa baten kamioia izanik, errepidea blokeatu dute.
Bestalde, sindikatuok agerraldia egin dugu ostegunean, garbiketako grebaren aurrean Hezkuntza Sailak ezarritako gutxieneko zerbitzuak salatzeko. Garbiketako langileek ikasle eta hezkuntza arloko ordezkari sindikalekin batera egin zuten agerraldia. Bertan, datorren asteartean hasiko den grebaren aurrean Hezkuntza Sailak ezarritako %100eko gutxieneko zerbitzuak salatu dituzte.
Osteguneko agerraldia.
Era berean, azaldu da Osasunbideak ikastetxeetakoak baino nabarmen apalagoak diren gutxieneko zerbitzuak ezarri dituela. Hortaz, ia ulertezina da Carlos Gimenoren sailak ezarritako hain neurri zorrotza, praktikan grebarako eskubidea murrizten duena. Horregatik eta ikastetxeen garbitasun erabatekoa bermatzeko, Carlos Gimenori aholkatu diogu bere sailak kontratatzen dituen enpresak presiona ditzala negoziazio mahaira buelta daitezen eta ez dezala garbiketa bermatu garbitzaileen grebarako eskubidea urratuz. Horregatik, inposatutako gutxieneko zerbitzuetan atzera egitea exijitu diogu.
Enplegu publikoa sortu eta milaka behin behineko langileren kontsolidazioa galdegiteko mobilizatuko gara LAB, ELA, CCOO, SATSE, STEILAS eta ESK sindikatuok.
Deitzaileon ohar bateratua:
EAEko zerbitzu publikoek bizi duten egoera larriaren aurrean, martxoaren 1ean, LAB, ELA, CCOO, SATSE, STEILAS eta ESK sindikatuok publiko egin genuen greba deialdia, sektore publiko osorako, datorren apirilaren 22rako.
Zoritxarrez, hilabete bat baino gehiago igaro denean, esan dezakegu ez Eusko Jaurlaritzak, ez gainerako instituzioek, ez alderdi politikoek, ez dutela urratsik eman sektore publiko osoak jasaten duen behin-behinekotasunaren eta enplegu publikoaren suntsipenaren arazo larriari konponbidea emateko. Argi dago, erakutsitako borondaterik ezaren aurrean, mobilizazioa beste biderik ez digutela utzi; horregatik, gaur goizean bertan, apirilaren 22rako greba-deialdiaren erregistro ofiziala egin dugu. Sektore publikoa osatzen duten eremu guztiak daude deituak: Udalak, Foru Aldundiak, Osakidetza, Hezkuntza, Administrazio Orokorra, Justizia, Garraio Publikoa, Hedabide publikoak eta gainerako sektoreak.
Enplegu publikoa sortzea eta sektore publikoko milaka behin-behinko langileen kontsolidazioa ezinbesteko aldarrikapena da azken urteetan martxan jarritako politikei aurre egiteko: murrizketak, austeritatea, pribatizazioak, lan-baldintzen prekarizazioa, enplegu suntsipena, eta gure sektore publikoaren etengabeko ahultzea, besteak beste. Izan ere, langile horiek urte luzez aldi baterakoak izan arren (behin-behinekotasun egoeran erretiratzera ere iristen dira), zerbitzu publikoak aurrera ateratzen dituzte egunero, eta horien ahalegina eta inplikazioa ezinbestekoa izan da egungo pandemiari aurre egiteko.
Administrazio guztietan daukagun behin-behinekotasun tasa onartezina da. Eusko Jaurlaritzak berak onartu du gure sektore publikoak Espainiako eta Europako behin-behinekotasun tasa handiena duela. Tasa %40tik gorakoa da, eta ez da salbuespena, administrazio, sektore eta eremu guztietan sistematikoki, modu orokorrean eta kasu askotan iruzurrez errepikatzen den errealitatea baizik.
Premiazkoa da egoera horri irtenbide egoki bat ematea; zalantzarik gabe, egun mahai gainean dauden lege proiektuak ez dira konponbide egokia, ez bait dira nahikoak. Gogoratu beharra dago, gainera, huts egin dutela, Auzitegi Konstituzionalak kontrako epaia eman baitu.
Erantzun egokirik jaso ez dugun heinean, aurrera jarraituko dugu datorren apirilaren 22rako deitutako grebarekin. Aldez aurretik, apirilaren 15ean, elkarretaratzeak egingo ditugu lan zentroetan.
Osasunbideko gerentziaren eta, beraz, Indurain kontseilariaren azken erabakia, hots, arakatzaileen taldeari kontratuak 3 hilabetez luzatzea, Covid beharrak direla-eta Osasunbidean kontratatutako langile guztiei aplikatu beharko litzaieke.
Ez ditugu ulertzen kontseilariaren eta bere taldearen kontraesanak Covid beharrak direla-eta kontratatutako langileak kudeatzeko orduan. Hasiera batean iragarri bazuten kontratuak bertan behera utzi behar zituztela langile horiek guztiak iraupen luzeko zerrendetatik kontratatzeko, orain ezin da salbuespenik egin, gainerako langileentzat konparaziozko bidegabekeria bat delako.
Arakatzaileak lehen lerroan egon dira, bai. Eta gainerakoak? Ospitaleetako Covid solairuetako langileak, larrialdietakoak, ospitale psiko-geriatrikokoak, osasun etxeetakoak… Nor ez da egon lehen lerroan? Nor ez da ezinbestekoa izan?
Indurain kontseilariak sekulako aukera du Osasunbideko plantilla indartzeko, inor kaleratu gabe, langile horiek osasun sistemako puntu ahulenetara bideratuz, adibidez, oinarrizko osasun laguntzako osasun etxeetara.
Covid-eko errefortzuko langileak berrantolatuz, Oinarrizko Osasun Laguntzan aspalditik ditugun gabeziak konpon litezke, eta, bide batez, pandemia bitartean nabarmen handitu diren itxaron-zerrendak argaldu.
Orain ez da adabakiekin eta konponbide partzialekin jarraitzeko momentua, kontratazioak prekarizatuz eta profesionalak kanporatuz pandemian bete-betean murgilduta gaudenean. Eta ildo horretan, ezin dugu kritikatu gabe utzi militarrak jartzea miaketa-lanak egiteko eta aldi berean Osasunbideko langileak kanporatzea. Hori guztiz gaitzesgarria da une honetan.
Osasunbideko langileak ekitatez, gardentasunez eta araudia errespetatuz egonkortzeko eta kudeatzeko unea da.
Europako funtsen izaera, norabidea eta kudeaketa salatzeko agerraldia egin dugu Bilbon. Hain zuzen ere, garapen paradigma berri bat eraikitzeko, ezkerretik, subiranismotik eta langileen lidergo argi batetik urratsak emateko garaia dela azpimarratu dute Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak eta Ekintza Sozialeko idazkari Endika Perezek. Zentzu honetan, LABek badu eskaintza: hilabeteotan aurkeztutako Programa Sozioekonomikoa eta bi lege egitasmo, Euskal Herriko Lan Kodearena eta Gizarte Segurantza propioaren Legea.
Enplegua, zerbitzu publikoak, pentsioak edota zaintza eredu desberdinaren alde borrokan dauden langileekin batera egin dugu agerraldia; hots, orain arteko politika publiko neoliberalen eragina pairatzen ari diren langileen ordezkariekin. Gasteiz eta Iruñeko gobernuek Europako funtsetatik dirua jasotzeko aurkeztu dituzten proiektuekin bat egiten ez dugula azpimarratu dugu, eta, LABen iritziz, garapen paradigma berriak nola izan beharko lukeen azaldu dugu:
1. Sektore publikoak izan behar du ekonomia jardueraren ardatza eta horrek ekonomian duen papera berrikustera garamatza.
Lehenik eta behin, diru publikoaren erabilpen egokia behar da. Lehentasunak berraztertu egin behar dira:
– Inbertsio publikoa handitu: zerbitzu publikoak indartuz zaintza sistema publiko komunitarioa eraikitzeko, lan eta bizi baldintza duinak bermatuz. Honekin batera, sektore estrategikoen jabetza publiko eta soziala bultzatu behar da.
– Lehentasunak berrantolatzeak tokiko ekonomia, enpresa txikiak, autonomoak, ostalaritza eta tokiko merkataritzaren beharrak kontuan hartzea esan nahi du. Pandemia honek bereziki kaltetu dituen sektoreak dira eta ezin dira bigarren mailan geratu.
– Inbertsio publiko horien helburua ezin da izan enpresa pribatuek behar dituzten aldaketa produktiboak finantzatzea.
Bigarrenik, ekonomiaren gaineko kontrol politiko eta ekonomikoa. Diru publikoa jasotzen duten enpresek enplegua mantendu eta enplegu hori duina izateko bermeak eskaini behar dituzte, beraien lantokietan diskriminazio egoerarik ez dela ematen bermatu, ekosistemari kalterik ez egiteko konpromisoa, inguruko hornigaiak edota produktuak erabiltzea, hizkuntza eskubideak bermatzea, etab. Hau guztia arautu behar da.
2. Lana eta ondasunaren banaketa:
– Lan guztien aitortza eta zaintza lanen banaketa eta berrantolaketa.
– Zerga erreforma: zuzeneko zergen bidez, diru gehien duenak gehiago ordaindu behar du eta enpresa batzuen neurri gabeko irabaziak mugatzeko erabakiak behar dira. Zerga iruzurrarekin amaitu eta errenta handien zein irabazi enpresarialen gaineko presio fiskala handituz diru bilketa hobetzeko tarte handia dago.
3. Garapen eredu jasangarria. Larrialdi klimatikoa errealitate bat da. Beraz, trantsizio ekologikoa ez da aukera bat. Erronka honi aurre egiteko, indarrean dagoen produkzio eta kontsumo eredua aldatu egin behar da:
Garapen produktiboa birnorabidetzeko plan bat behar da. Ingurumen ikuspegitik kaltegarriak diren jarduera ekonomikoak murriztu egin beharko dira, eta beste horrenbeste egin beharko da beste batzuekin, sozialki desiragarriak ez direlako. Eremu horietan suntsitzen den enplegua, bizitza sostengatzeko eremuetan sortzen den enpleguarekin ordezkatu beharko da. Lanaldia ere murriztu beharko da. Gehiegizko kontsumoa mugatu.
4. Lan eta pentsio duinak: Lan Harremanak eta Babes Sozialerako Euskal Esparruaren aldeko apustua egin eta Euskal Herriko Lan Kodea eta Gizarte Segurantzako lege propio bat borrokatu behar ditugu.
5. Nazio garapena: Ekonomiaren birlokalizaziaren aldeko apustua egin behar da, tokian tokiko garapena bultzatu. Eredu ekonomiko eta sozial berri bat eraikitzea mundu mailako erronka da. Baina, argi izan behar dugu alternatiba hori herrialde bakoitzetik abiatuta eraiki beharko dela, herri burujabetza prozesuak bultzatuz.
Garbiñe Aranbururen hitzetan, “herri honetako gehiengo sozial zabalak balio hauekin bat egiten duela uste dugu eta guk ekarpen bat egin dugu egin behar den eztabaida sozial hori bultzatzeko. Datozen asteetan, eragile politiko, sindikal eta sozialekin, eraldaketa sozialaren alde gaudenon arteko sinergiak bilatu eta adostasunak eraikitzen saiatuko gara. Adostasun zabalagoak edo puntualagoak izan daitezke”.
LABeko idazkari nagusiaren esanetan, “trantsiziorako akordio sozialak lortzeko helburua dugu, baita horien aldeko aktibazio soziala bultzatzeko ere. Zerbitzu publikoak, enplegua, pentsioak, zaintza sistema publikoaren aldeko hainbat mobilizazio eta greba egiten ari dira eta gehiago etorriko dira. Gainera, konbentzituta gaude mobilizazio orokorretarako momentuak egongo direla, borroka ezberdinek bat egingo duten momentuak”.
Covidaren hedapenak eragindako krisia hasi zenetik urtebetera, lan-merkatuan izandako eraginaren balantzea suntsitzailea izan da. Pandemiaren aurreko egoerarekin alderatuta (iazko otsailaren amaieran), enplegu bulego publikoetan 21.294 langabe gehiago erregistratu dira. Beraz, gaur egun, 172.508 pertsona daude langabezian, eta horietatik %57 emakumeak dira.
Gizarte Segurantzako afiliazio-datuek ere erakusten dute enplegu-suntsiketa aurrekaririk gabeko mailara iritsi dela. Hala ere, ABEEEn erabilera masiboak hondamendi handiagoa saihestu du.
Izan ere, martxoaren amaieran 19.386 emakumezko langile eta 15.610 gizonezko langile zeuden ABEEE baten eraginpean, eta horien soldata bidezkodiru-sarrerak nabarmen murriztu dira. Era berean, autonomoen erregimeneko 13.822 pertsonari kolektibo horren egoera zaila arintzera bideratutako prestazioren bat aitortu zaie.
Nolanahi ere, garrantzitsua da nabarmentzea jada egoera ahulenean zeuden pertsonak eta kolektiboak direla ondorio txarrenak jasaten ari direnak.
Ildo horretan, nabarmentzekoa da gazteriak jaso duen kolpe gogorra, lan-ikuspegitik gehien zigortutako gizarte-sektorea baita. Zehazki, epidemia hasi zenetik, 35 urtetik beherako gazteen artean erregistratutako langabeziak %37 egin du gora.
Lan-merkatuaren egiturazko arazoei, hala nola gazteen langabezia-tasa handiari eta Europako behin-behinekotasun-maila handienei, orain kontratazioaren beherakada eta lan-aukerarik eza gehitu behar zaizkie, pandemiaren ondorioengatik.
Zalantzarik gabe, txertoa da pandemiaren eta horrek ekarri dituen ondorio kaltegarrien aurkako tresnarik onena. Baina txertaketa-erritmoa oso motela izaten ari da.
Bereziki larria da EAEren kasua; izan ere, Espainiako estatuaren azken tokian dago emandako dosien ehuneko txikienarekin eta jada immunizatu den biztanleria kalteberaren proportziorik txikienarekin.
Jakina, osasun-krisia zenbat eta gehiago luzatu, orduan eta handiagoak eta itzulezinagoak izango dira eragindako kalteak, bai osasunean eta giza bizitzetan, bai ekonomiari eta gizarteari dagokienez. Beraz, txertaketa-kanpaina azkartzea eta patenteak askatzea urgentzia bihurtu da.
