Gaur hasi da Genevan Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE) 114. Nazioarteko Konferentzia. LAB LANEren kide bilakatu da berriki, eta lehen aldiz ari da parte hartzen aipatutako konferentzian. Hau oso urrats garrantzitsua da sindikatuaren aitortza instituzionalean, eta LABek azken urteotan izan duen hazkundeari erantzuten dio. Euskal Herriko langileen interesak defendatzeko eta Euskal Herria mundu mailako mapa sindikalean kokatzeko baliatuko du bere parte hartzea LABek.
LANE 1919an sortu zen, langile mugimendua mundu mailan indartzen ari zen testuinguru batean. Mundu osoko estatuak, enpresari elkarteak eta sindikatuak daude ordezkatuak bertan eta urtero, bi astez, biltzen dira Genevan.
2026ko saioak gaurtik ekainaren 12ra egingo dira eta, lehen aldiz, LAB sindikatua ordezkatua egongo da bertan, Espainiako Lan Ministerioak (estatu osoko parte hartzaileen zerrenda arautzeko eskumena duenak) sindikatu horrek egindako eskari historikoa ontzat eman baitu. Honela, CCOO, UGT, ELA eta CIGrekin batera, LABek ere parte hartuko du Genevako saioetan. Are eta gehiago, lanaldiaren murrizketaren inguruko mahai inguru bat antolatu du Munduko Federazio Sindikalarekin (MFS) batera.
LANEn ere kontrabotere sindikalismoak indarra eta espazioa har dezan lan egingo du LABek, MFSko gainontzeko sindikatuekin elkarlanean.
LAB, gero eta ordezkaritza handiagoa lortzen ari den neurrian, bere eragiteko gaitasuna handitzen ari da. Horren seinale da, besteak beste, LANEn emandako urratsa.
Sindikatuak 160 alegazio baino gehiago aurkeztu ditu EHU sistemaren ardatz gisa kokatzeko, bere finantziazioa bermatzeko eta handitzeko, euskara bultzatzeko, langileen erreleboa bermatzeko eta langileen lan-baldintzak hobetzeko neurriak ezartzeko.
Urte hasieran, Eusko Jaurlaritzako Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntza Sailak Unibertsitate Legea egiteko prozesuari ekin zion. Lege horrek Euskal Unibertsitate Sistemaren 3/2004 Legea ordeztuko du. Gaur amaitu da lege aurreproiektuari alegazioak aurkezteko epea, eta LABek 160 baino gehiago aurkeztu dizkio aipatutako aurreproiektuari.
Jaurlaritzak aurkeztu duen lege aurreproiektuak EAEn dauden unibertsitate pribatuen sistema hauspotu eta indartzeko araudi markoa ezarri nahi duela uste du LABek, unibertsitate publikoaren alternatiba gisa aurkezten baitu, “harmoniazko” unibertsitate-sistema planteatuz.
LABen ekarpenen helburu nagusia Euskal Herriko unibertsitate sistema publiko eta burujabearen bidean kokatzen den EAEko unibertsitate publikoa defendatzea da, euskal jendarteari eman behar dion zerbitzua ahalik eta baldintza onenetan eman ahal izateko, EHU nazioarteko erreferentziazko unibertsitate publiko gisa finkatzeko, jakintza sortzaile gisa eta euskararen zein euskal kulturaren ezagutza, ikerketa eta transmisio sustatzaile gisa. Era berean, ezinbestekotzat jotzen da lege honen bidez indartzea, besteak beste, langileen lan baldintzak, unibertsitate publikoak izan behar duen aurrekontu zuzkidura nahikoa, euskararen hedapena, kontziliaziorako bermea, desmilitarizazio printzipioak edota unibertsitate pribatuei arlo guztietan exijentziak handitzea, unibertsitate publikorako exijentzietara hurbiltzeko (are gehiago finantzaketa publikoa jasotzen dutenean).
Testuinguru horretan, LABek lehentasunezkotzat jotzen dituen alderdi hauei loturiko ekarpenak aurkeztu ditu:
1. Hezkuntza sistema burujabe eta propioa: Unibertsitateen lege berriaren zioetan Euskal Herriak bere hezkuntza sistema burujabe eta propioa eratzeko duen eskubidea jaso behar da, egungo hezkuntza sistemak dituen gabeziak (eskuduntzei eta ereduari dagokienez) onartuz eta horiek gainditzea xede izanik. Egungo estatus juridiko-politikoa gainditu, eta unibertsitateen eskumen osoaren transferentzia eta erabaki ahalmen osoa beharrezkoa direla jaso behar du legeak; besteak beste, bere langileen baldintzak arautzeko erabateko eskumena. Era berean, legeak Euskal Herriko gainontzeko lurraldeekin izango duen harremana egituratu behar du.
2. Finantzazioa: Unibertsitate publikoaren finantzaketa egokia bermatu behar da, gutxienez, EAEko BPGren % 1eko helburua ezarriz.
3. Plantillaren egokitzapena: Plantilla nahikoa izan behar da Irakasleen eta Ikertzaileen (IRI) zein Teknikariak eta Kudeaketako eta Administrazio eta Zerbitzuetako Langileen (TEKAZEL) arloetan euskal jendarteari eman behar dion zerbitzua eman ahal izateko. TEKAZEL/IRI ratioa handitu behar da. Bestalde, irakasle ordezkoak ezinbestekoak dira bajek, baimenek, lizentziek eta abarrek sortutako hutsuneak betetzeko eta irakaskuntzaren kalitatea bermatzeko. Egiturazkoak diren baina esternalizatuta dauden zerbitzuak publifikatzeko eta langileak subrogatzeko aukera legean txertatu beharra dago.
4. Teknikarien eta Kudeaketako eta Administrazio eta Zerbitzuetako langileen karrera profesional horizontal zein bertikala jaso behar dira: TEKAZEL langileen lan ibillbideari eta eskarmentuari balioa eman behar zaie.
5. Irakasle eta Ikertzaileen karrera akademikoa: Unibertsitate “prestigiotsuetan” bi urteko egonaldiak egin beharra berrikusi eta birformulatu behar da, faktore ekonomikoak, kontziliaziokoak eta aukera-berdintasunekoak kontuan hartuta. Honekin lotuta, egonaldiak egiteko beharrezko finantzaketa ezinbestez bermatu behar da, langileen gastuak (klase arraka ez handitzeko) eta beharrezko ordezkapenak kontuan hartuta. Bestalde, baldintza honek IRIak iraunkor bihurtzeko eskubidea nabarmen zailduko luke, sail batzuetan irakasle berriak lortzeko arazoak areagotuz.
6. Irakasle eta Ikertzaileen soldata baldintzak: Ordainsariak exijitutako titulazioarekin eta irakaskuntza, ikerkuntza, transferentzia eta kudeaketa ekarpenekin bat etorri behar dira, irakasle-ikertzaileak erakartzeko eta beste sektore profesional edo lurralde batzuetara joan ez daitezen. Ordainsari osagarri guztiak finkatuak izan behar dira, eta oinarrizko soldata bezala eguneratu behar dira.
7. Unibertsitate pribatuen aldeko politikak mugatzea: Unibertsitate pribatuak ez dira aurkeztu behar unibertsitate publikoaren alternatiba baliokide gisa, eta ez dute arau-eskakizun txikiagoen onurarik izan behar funtsezko alderdietan; hala nola, karrera akademikoan, euskarazko irakaskuntza-eskaintzan, titulu berrien ezarpenean edo unibertsitate publikoan lehendik dauden titulazioen bikoizketan.
8. Euskararen babesa eta sustapena: Euskarak lehentasunezko tratua jaso behar du, euskaraz lan egiteko eta ikasteko eskubidea bermatzeko eta hizkuntza ofiziala euskara duten beste unibertsitate batzuekiko lankidetza eta harremana errazteko.
9. Euskal Herriko unibertsitateen arteko harremanen artikulazioa: Legean Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko unibertsitateekiko harremanak lehenetsi behar dira.
10. Negoziazio kolektiborako eskubidea: Legezko langileen ordezkaritza sindikalarekin lan-baldintzak negoziatu behar dira, negoziazio kolektiborako dugun eskubidea errespetatuz eta soldatari zein enpleguari dagozkion gai guztiak hemen negoziatuz, Jaurlaritzak Madrilen adosten dena inposatu gabe.
Bukatzeko, LABek salatu nahi du oraingoz ez dela bete legeak entzunaldi publikoari buruz dioena. 6/2022 Legeak honela dio: “Entzunaldi publikoarekin batera, langileen ordezkariekin negoziatu beharko dira –edo kontsulta egin beharko zaie–, dagokion legeriak ezarritako gai-eremuen arabera, lan-baldintzen gaineko eta funtzio publikoaren legeriak zehaztutako gai jakin batzuen gaineko arau-egitasmoak betiere ez badituzte oinarritzat aurreko negoziazio batean lortutako akordioak”. Alta, unibertsitate legeak lan baldintzetan eragin garrantzitsua izango badu ere, sailburuak ez ditu sindikatuak bilerara deitu. Hortaz, izapideen hurrengo etapetan sailburuari sindikatuekin negoziatzeko markoak irekitzeko galdegiten dio LABek.
Ekainaren 1etik 12ra bilduko den Lanaren Nazioarteko Erakundean parte hartuko du lehen aldiz.
Hauteskunde sindikalen garai trinkoaren atarian, LABek hazten jarraitzen du, bai ordezkaritza sindikalean, baita afiliazioan ere. Hego Euskal Herriko ordezkaritza sindikalaren %20 baino gehiago eskuratu du dagoeneko, eta Igor Arroyo LABeko koordinatzaile orokorrak adierazi duenez, baditu hazteko aukera eta borondatea.
Arroyoren arabera, mundu mailako testuingurua ikusita, kontraboterezko sindikalismo eraldatzailea “beharrezkoa, bideragarria eta eraginkorra” da. “Kapitalak hautsi egin du Bigarren Mundu Gerraren ostean, langile klasearen indarraren aurrean, Mendebaldeko estatuetan ezarritako oreka instituzionala, ongizate estatu gisa ezagutu izan dena. LAB bere sorreratik izan zen kritiko eredu horrekin, baina Europako sindikatu askok sinetsi egin zuten elkarrizketaren eta kontzertazio sozialaren bidez posible zela kapitalismo sozialago bat garatzea. Ameskeria hori amaitu da. Kapitala esplotazioa areagotzen, esku hartze inperialistak sustatzen eta lan eta bizi baldintzak prekarizatzen ari da. Elkarrizketa sozialaren amaraunean harrapatuta gelditu diren sindikatuak ez dute borondaterik, ezta gaitasunik ere, erasoaldi horri galga jartzeko”.
Arroyoren arabera, besteak beste LABen ekarpenari esker, Euskal Herrian eutsi zaio sindikalismo borrokalari eta eraldatzaileari. Espainiako Estatuan nagusi diren eta elkarrizketa sozialaren ameskeriari eusten dioten sindikatuek, CCOOk eta UGTk, langileen herena baino ez dute ordezkatzen Hego Euskal Herrian, “eta euskarari dagokionez hartu duten jarrera ikusita, babesa galtzen jarraituko dute”. Ipar Euskal Herrian ere LAB gero eta eragin gaitasun handiagoa izaten ari da: “Urte luzez sindikatu frantsesek baztertu egiten gintuzten; orain intersindikalak euskal markoaren arabera antolatzen hasi dira”.
Arroyoren aburuz, errealitate horri esker Euskal Herrian badugu aukera “krisi sistemikoari bestelako erantzun bat” emateko. “Klase sindikalismo antirrazista eta feminista da faxismoaren aurkako antidotoetako bat. Honela, oldarraldi faxista, matxista eta arrazistaren aurrean, Euskal Herrian badugu aukera trantsizio birbanatzaile, ekosozial eta feminista abian jartzeko. Norabide horretan, hauxe da LAB sindikatuaren apustua: autonomia sindikaletik Euskal Herriaren burujabetza eta eraldaketa prozesuari ekarpena egitea”.
Lanaren Nazioarteko Erakundeko kide
Testuinguru horretan, LABek aitortza instituzionalean urrats historiko berri bat lortu du: Lanaren Nazioarteko Erakundeko kide bilakatu da. Lanaren Nazioarteko Erakundea (ILO ingelesez, OIT gazteleraz) 1919an sortu zen, langile mugimendua mundu mailan indartzen ari zen testuinguru batean. Mundu osoko estatuak, enpresari elkarteak eta sindikatuak daude ordezkatuak bertan eta urtero, bi astez, biltzen dira Genevan.
2026ko saioak ekainaren 1etik 12ra egingo dira eta, lehen aldiz, LAB sindikatua ordezkatua egongo da bertan, Espainiako Lan Ministerioak (estatu osoko parte hartzaileen zerrenda arautzeko eskumena duena) sindikatu horrek egindako eskari historikoa ontzat eman baitu. Honela, CCOO, UGT, ELA eta CIGrekin batera, LABek ere parte hartuko du Genevako saioetan. Are eta gehiago, lanaldiaren murrizketaren inguruko mahai inguru bat antolatu du Munduko Federazio Sindikalarekin (WFTU ingelesez, FSM gazteleraz) batera.
LAB kritikoa da Lanaren Nazioarteko Erakundeak azken hamarkadetan hartu duen norabidearekin. Izan ere, elkarrizketa sozialaren aldeko ildoa daraman Sindikatuen Nazioarteko Konfederazioak (ITUC ingelesez, CSI gazteleraz) nazioarteko federazioak sindikatuen ordezkaritza monopolizatu du: LNEren zuzendaritzan sindikatuen aldetik parte hartzen duten hamar kidetik zortzi ITUC/CSIkoak dira, bat Munduko Federazio Sindikalekoa eta bestea Txinakoa. Ondorioz, elkarrizketa sozialaren aldeko mezuak eta jarrerak nagusi dira bertan. Parte hartze instituzionaleko beste eremuetan bezala, LNEn ere kontrabotere sindikalismoak indarra eta espazioa har dezan lan egingo du LABek, FSMko gainontzeko sindikatuekin elkarlanean.
LAB, gero eta ordezkaritza handiagoa lortzen ari den neurrian, bere eragiteko gaitasuna handitzen ari da. Horren seinale da, besteak beste, Lanaren Nazioarteko Erakundean emandako urratsa.
Hauteskunde Sindikalak: %20tik gora Hego Euskal Herrian
Hauteskundeen azken datu ofizialak apirilaren 30ekoak dira. Horien arabera, Hego Euskal Herrian LABek %20ko langa gainditu du, urtetan bigarren eta orain hirugarren sindikatua den CCOOekiko aldea nabarmen handituz. Duela 16 hilabete baino ordezkari gehiago hautatu diren testuinguru batean, LAB da ordezkaritza ehunekoan igoera izan duen sindikatu bakarra.
HEGO EH
2024ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
5277
%19,74
5529
%20,12
ELA
9568
%35,79
9827
%35,76
CCOO
5176
%19,36
5237
%19,06
UGT
3813
%14,26
3844
%13,99
Nabarmentzekoa da estatu mailan nagusi diren CCOO eta UGT sindikatuek pisua galtzen jarraitzen dutela Hego Euskal Herrian: egun, ordezkaritza sindikalaren %33,05 baino ez dute.
Urtez urte hauteskunde sindikaletan egoten direnak aldaketak txikiak badira ere, epe luzeko ikuspegiarekin azterketa eginez gero, nabarmena da izaten ari den aldaketa: azken hamabost urtetan kasik bost puntu egin ditu gora LABek, ELAk bere ordezkaritza ehunekoari eutsi eta UGTk eta CCOOk behera egiten duten bitartean.
HEGO EH
2010eko abenduaren 31
2020ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
3977
15,33%
4528
19,32%
5529
%20,12
ELA
9221
35,54%
8510
36,32%
9827
%35,76
CCOO
5542
21,36%
4644
19,82%
5237
%19,06
UGT
4506
17,37%
3235
13,80%
3844
%13,99
Nafarroari erreparatuta ere gora egin du LABek ehunekoetan, %18ko langa gaindituta. ELAk ere gora egin duen bitartean, UGT eta CCOO dira behera egin dutenak. Azken horrek bigarren postua galdu du ELAren mesedetan.
NAFARROA
2024ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
1263
%17,90
1299
%18,03
ELA
1606
%22,76
1695
%23,53
CCOO
1694
%24,01
1691
%23,48
UGT
1746
%24,74
1766
%24,52
Azken hamabost urteotan Nafarroan izaten ari den aldaketa oso esanguratsua da. Kontzertazio sozialaren eta marko estatalaren alde egiten duen blokea, UGTk eta CCOOk osatua, %55,96 izatetik %48,00 izatera igaro da; sindikatu abertzaleak, aldiz, %33,62 izatetik %41,56 izatera igaro dira. Alegia, bi blokeen arteko tartea 22 puntu baino handiagoa izatetik 7 puntu baino txikiagoa izatera pasa da. Aldaketa horren eragile nagusia LAB izan da, bost puntu eta erdi igo baititu. Horrela, Nafarroako lehen sindikatua den UGTren eta LABen arteko tartea 18 puntutik 6 puntura murriztu da, oraindik ere hainbat enpresarik UGTri mesede egiten dioten arren.
NAFARROA
2010eko abenduaren 31
2020ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
818
%12,59
1079
%17,69
1299
%18,03
ELA
1366
%21,03
1358
%22,26
1695
%23,53
CCOO
1641
%25,27
1473
%24,14
1691
%23,48
UGT
1993
%30,69
1469
%24,08
1766
%24,52
EAEko datuei erreparatuta, LAB igotzen ari den bitartean, beste hiru sindikatuek koska txiki bat egin dute behera. LABek jada bikoiztu egiten du UGTren ordezkaritza, eta hirugarren sindikatua den CCOOekiko aldea handitu du.
EAE
2024ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
4014
%20,41
4230
%20,86
ELA
7962
%40,48
8132
%40,11
CCOO
3482
%17,70
3546
%17,49
UGT
2067
%10,51
2078
%10,25
Duela hamabost urteko egoerarekin alderatuta, LABek igoera nabarmena izan du EAEn. ELAk koska txiki bat galdu du eta UGT-CCOOek behera egin dute.
EAE
2010eko abenduaren 31
2020ko abenduaren 31
2026ko apirilaren 30a
LAB
3138
%16,24
3449
%19,90
4230
%20,86
ELA
7824
%40,5
7152
%41,27
8132
%40,11
CCOO
3878
%20,07
3171
%18,30
3546
%17,49
UGT
2494
%12,91
1766
%10,19
2078
%10,25
Afiliazioa: 52.000 kide baino gehiago
Ordezkaritzan nola, LABek gora egin du afiliazioan ere: azken 16 hilabeteetan %2,7ko hazkundea izan du. Une honetan, LABek 52.170 afiliatu ditu. Izandako alten %51,08 emakumeak* izan dira. Horrela, LABek ekarpen egiten dio euskal langileen sindikalizazioari; Espainiako eta Frantziako estatuek baino afiliazio tasa handiagoa du Euskal Herriak.
Ekainaren 4ko greba egunaren aurretik aurre-akordio batera erdiesteko LABen proposamenari eta biltzeko eskariari ezezko borobila eman dio.
Atzoko egunez bildu zen berriz Udalhitz berria negoziatzeko mahaia. Bileraren aurretik EUDEL osatzen duten alderdi politikoek idatzizko proposamen bat bidali ziguten atzoko bileran lantzekoa zena. Proposamen horrek eduki batzuk jaso ditu eta hori positiboki baloratu genuen arren, beste eduki eta zehaztasun batzuk falta ditu akordio batera iristeko.
Egoera horren aurrean, LAB sindikatutik Udalhitz berriaren aurreakordio hori erdiesteko lan egin dugu, egoera alferrikako atzerapenekin ez luzatzeko langileen aginduari jarraikiz; izan ere, udal langileak greba dinamika bete betean gaude. Hortaz, alde instituzionalak bidalitako dokumentuari denbora nahikoarekin idatzizko erantzun bat bidali genion aurreakordio hori sinatzeko aukera emango zuten zehaztapenekin. Hauek dira LABentzat zehaztasunak falta dituzten edukiak edota funtsezkoak direnak eta gaur gaurkoz ez daudenak:
6 urteko indarraldia oso luzea dela eta murriztu behar dela. Neurri gehienak oso berandu aplikatzea ekarriko baitu horrek.
Pribatizazioak gelditzea eta publifikazioak egitea bertako langileak subrogatuz.
Enpleguari lotuta: bitartekotasun egoerak gelditzeko benetako frenoak, langileen arteko mugikortasunak ahalbidetzea eta lanaldi partzialek %10 ez gainditzea (lehentasunez sektore feminizatuetakoak %100ean osagarrituz).Horrekin batera hautaketa prozesu propioak eta mankomunatuak egitea hauek ordezkari sindikalekin adostuz.
Aurrez erretiratzeko neurriak zehaztea. Langileei lanera ez joateko askoz denbora gehiago emanez.
Soldatak berreskuratzeko zorra onartzea eta erosahalmena bermatzeko igoerak egiteko tresna ezberdinak adostea. Horien artean karrera profesionala objektiboa eta langile guztiei aplikatu eta ezartzekoa izan dadila.
Euskararen ezagutza eta erabilera bermatzea.
Lan osasuna babesteko baliabideak.
Bileran zehar EAJk argi adierazi zigun ez dela gehiago mugituko bere posiziotik, eman duela eskaini beharreko guztia. PSE, aldiz, ixilik bilera osoan ahora ireki gabe. EHBilduk proposamen guztiak aztertzeko jarrera adierazi zuen eta Alderdi Independenteak bere txikitasuna aitortuz aztertzeko jarrera ere.
Horretaz gain, badira bi gai, euskararena eta zerbitzuen kudeaketa publikoarena EUDELen proposamen bateraturik gabekoak; bi proposamen oso ezberdin daude alde instituzionalaren aldetik. EAJ eta PSEren proposamenak euskararen normalizazioan atzera egiteari ateak irekitzen dizkio eta zerbitzuak publifikatzeko aukera erabat baztertua du. Gehiengo sindikal oso zabala osatzen dugun sindikatuok EHBilduren proposamenarekin bat egin dugula adierazi dugu mahaian eta gehiengoak errespetatzea exijitu ere. Gehiengoak errespetatu gabeko lan-hitzarmenik ez baita egongo.
Bukatzeko, egoeraren larritasunak hala eskatuta, LABek hurrengo grebaren aurretik, ekainaren 4aren aurretik, edozein egunetan biltzeko eskaria egin zuen, negoziazioari beste aukera bat emateko. Honi ezezko borobila eman ziguten. Alde instituzionalaren aldetik, ekainaren 12ko bilera batera deitu gaituzte eta LABek eskatuta aurrez idatzizko erantzuna bidaltzeko konpromisoa hartu dute.
LABetik uste dugu momentu klabea dela oraingo hau, Udalhitzen lan-hitzarmen berria lortzeko zein Udalhitzetik kanpo dauden udalen negoziazioetan eragiteko ere, izan ere, Udalhitzek jarriko dituen oinarriak izango dira ere udal horietan negoziazioa desblokeatu eta lan-hitzarmen berriei bide emango diena.
Hortaz, inoiz baino garrantzitsuagoa da, ezezko hauen aurrean, langileon indarrarekin presionatzea. Langileak batu behar gara eta hitzarmenak berritzearen eta hobetzearen aldarrikapena indartu behar dugu. Orain da momentua, borrokak merezi du eta alderdiak gehiago mugiarazi behar ditugu! Ekainak 4an udal langileok greba egin eta kaleak hartuko ditugu Bilbotik goizeko 12etan aterako den manifestazioan. Mobilizazio horretara bertaratzeko doako autobus zerbitzua antolatu dugu, beraz, apuntatu zaitezte lehenbailehen!
LABek eta ELAk lanuztera deitu dituzte langileak, ekainaren 16ean, 11:30etik 14:30era, eta arratsaldez kasu egiten dutenen kasuan, 15:00etatik 18:00etara. Jaurlaritzako langileek 15 urte daramatzate lan hitzarmena berritu gabe, azkena 2010ean sinatu baitzen.
Urte bat baino gehiago daramate sindikatuek hitzarmenari ekarpen desberdinak egiten (2025 urte hasieratik). Administrazioak maiatzaren 26ko mahai sektorialera eraman zuen proposamenak argi utzi du azken urteko lan guztiak ez duela ezertarako balio izan, sindikatuen ekarpen gehienak kanpoan utzi baitituzte.
Bien bitartean, beste euskal administrazio batzuetan akordioak sinatu dira, Ertzaintzan edo Hezkuntzan adibidez, eta akordio hauekin alderatuz Jaurlaritzako hitzarmeneko eskubide asko atzean geratu dira.
Hori gutxi balitz, administrazioaren aldetik, kolektibo desberdinei eragin dieten aldebakarreko erabaki gatazkatsu asko pairatu behar izan dituzte Jaurlaritzako langileek urteotan: lan poltsen kudeaketa ulergaitza, adinagatiko neurriak itxaroten ari direnen blokeoa, laboralen lan baldintzei eragiten dieten etengabeko erasoak, aldebakarrez erabakitako EPE eskasak, C1-C2 taldeen “berrantolaketa” edo euskeraren babesgabetasuna.
Gauzak horrela, LAB eta ELA sindikatuek argi daukate hitzarmen ona lortzeko ordua iritsi dela. Hauek dira beren aldarrikapen nagusiak:
Urteko eta asteko lanaldia murriztea: 25 urte daramatzate asteko 35 orduekinn.
Galdutako erosahalmena berreskuratu: Madrilgo igoerek pobreago egin dituzte. Beren soldata-igoerak negoziatzeko eskubidea exijitzen dute.
Euskaraz lan egiteko eta bizitzeko eskubidea bermatzea.
Adinagatiko neurriak ezartzea: Beste administrazio batzuek beren langileei formula ugari eskaintzen dizkieten bitartean, Jaurlaritzan, gaur egun, ez dago aukera bakar bat ere indarrean.
Benetako kontziliazioa bermatuko duten neurriak eta ordutegiak.
Laneko osasuna lehen lerroan jartzea.
Gauzak horrela, ekainaren 16an egingo dituzten lanuzteetan parte hartzeko deia egin diete LAB eta ELAk Jaurlaritzako langileei. Lanuzteak 11:30etik 14:30era, eta arratsaldez lan egiten dutenentzat, 15:00etik 18:00etara izango dira.
Atzera pausoetan oinarritutako proposamena erretiratu gabe jarraitzen du, eta horrek Negoziazio mahaiaren blokeoan sakontzen du.
Gaur, maiatzak 29, Arabako metalgintzako hitzarmena negoziatzeko laugarren bilera egin da. Bertan, SEAk alde sozialaren eskakizunari erantzun gabe jarraitzen du, hau da, eskubideen murrizketarik edo okertzerik gabeko proposamen bat ekartzea. Okertze hauek mugatzeko mugimendu txiki bat egin duen arren, proposatutako 4 atzera pausuetatik 3 mantentzen dira. Beste guztiak, berdin jarraitzen du (jardunaldi murrizketarik ez, KPI erreferentziarik ez, eta abar)
Hitzarmen baten negoziazioa azken akordioaren baldintzetatik abiatu behar da. Inoiz ez atzeragotik. Hori oinarrizko premisa da LABentzat. Ez ditugu eskubideak salerosten. Ez da onargarria, ia 5 hilabeteko negoziazioaren ondoren, 25.000 pertsona inguru arautzen dituen hitzarmenaren baldintzak okertzea proposatzen jarraitzea abiapuntu gisa. Horien guztien aurkako erasoa da. Hitz politen atzean, negoziatzeko borondate eza argi ikusten da.
Horregatik, LABek aurreko asteetan zuzenean seinalatu genituen, patronalarekin batera, hitzarmen hori blokeatzen ari diren enpresak.
Erabateko blokeo puntu honetara iritsita, LABetik argi daukagu, patronala mugitu nahi badugu, guztiok hartu behar dugula gure gain mahaian dagokigun erantzukizuna. Bakoitzak duen ordezkaritzarekin. Indarrak batu, sektorea antolatu eta aktibatzeko garaia da. Patronala eta enpresak mugiarazi nahi baditugu, baldintzak sortu beharko ditugu. Gauzak horrela, LABek bere ordezkariak ekainaren 9an deituko ditu hurrengo ekinbideak adosteko.
Era berean, ohartarazi du ez duela onartuko eredu berriak langileen baldintzetan inolako kalterik edo murrizketarik eragitea.
Eusko Jaurlaritzak eta EUDELek udal euskaltegien finantzazio-sistema eguneratzeko akordioa iragarri dute asteon. Akordio horren arabera, udal euskaltegien finantzazio-sistema berria ezarriko da 2026-2027 ikasturtetik aurrera, eta hasiera batean lau ikasturterako indarraldia izango du. Sistema berriak irakasleen kostuetan eta antzinatasunean oinarritutako aurreko eredua ordezkatuko omen du, jarduera-unitateetan eta emandako eskola-orduetan oinarritutako sistema sinplifikatuago eta homogeneoago baten bidez.
LAB sindikatuak irmo salatzen du akordioan udal euskaltegietako irakasleen baldintzak aldatzeaz hitz egiten dela, baina ez zaiela ez langileei, ez euren ordezkariei, inolako berririk eman horri buruz. Ez zaie informaziorik helarazi; are gutxiago aldaketa horren diseinuan entzunak izateko eta iritzia emateko aukerarik eman ere. Akordioaren berri soilik hedabideen bitartez izan dute, jada sinatu dela publiko egin denean.
Udal euskaltegietako irakasleen eta beste langileen aipamen zeharo bazterrekoa eta despertsonalizatua egiten da, eurak diren arren udal euskaltegien jarduerari eta iraupenari eusten diotenak; are, udalek eta beste administrazioek euskaltegi horiekiko urteetan zehar erakutsi duten utzikeriari aurre egin behar izan diote kasu askotan. Udal euskaltegietako langileak ezin dira udal euskaltegiei buruzko edozelako akordioren subjektu pasibo izan. Udal euskaltegien nondik norakoez eurek duten ezagutza eta esperientzia ordezkaezina da, ezein arduradun politikok inoiz eskuratuko ez duena. Horregatik exijitzen du LABek udal euskaltegietako langileak eremu horren etorkizunaren protagonista nagusietakoak izatea.
Zehazkiago, eta iragarri den akordio honi begira, “sistema berriak irakasleen kostuetan eta antzinatasunean oinarritutako aurreko eredua ordezkatuko du, jarduera-unitateetan eta emandako eskola-orduetan oinarritutako sistema sinplifikatuago eta homogeneoago baten bidez”. Aldaketa horrek zertan datzan jakiteko informaziorik ez du jaso, eta informazio horren eske HABEra joko du LAB sindikatuak. Eredu berriak langileen baldintzetan inolako kalterik edo murrizketarik eragitea ez du inola ere onartuko.
Era berean, akordioak aipatzen du HABEren eta EUDELen arteko jarraipen-batzorde bat sortzea, udal euskaltegien etorkizuneko beharrei erantzuteko eta bi erakundeen arteko koordinazioa indartzen jarraitzeko. Halako esparru batean udal euskaltegietako langileak ordezkatuak egotea ezinbestekoa dela deritzo LABek; horregatik, jarraipen-batzorde horretan egotea ere exijitzen du.
LAB sindikatuak zalantzarik gabe bat egiten du akordioaren helburuarekin, hots, udal euskaltegien finantzazioa eguneratu eta egonkortzearekin. Berri positiboa da, udal euskaltegien eta bere langileen urteetako abandonuaren ondoren, administrazioa horiengan arreta jartzen hasi eta pairatzen duten egoera kezkagarria zuzentzeko neurriak hartzen hastea. Abandonu horren adierazle dira azken urteetan hainbat udal euskaltegi itxi izana, udal euskaltegietako langileen plantillak berritu ez izana edo bertako langileek pairatzen dituzten lan-baldintza ezegonkorrak.
Helduen euskalduntzearen sektoreak eta hainbat eragile euskaltzalek, tartean LAB sindikatuak, urteak daramatzate adierazten euskararen normalizazioan jauzi egiteko euskararen ezagutzaren unibertsalizazioa beharrezkoa dugula eta horretan helduen euskalduntzeak ezinbesteko funtzioa betetzen duela. Soilik horrela lortuko da etxean edo hezkuntzaren bidez euskaldundu ez diren herritarrek ere euskara ezagutzeko duten eskubidea bermatzea. Hori dela eta, euskara helduaroan ikastea doakoa eta irisgarria izan behar dela aldarrikatu du LABek behin eta berriz. Bada, horretan osagai garrantzitsuak dira udal euskaltegiak, helduen euskalduntzearen sektore osoaren zati garrantzitsua diren heinean.
Helduen euskalduntzearen sektorearen eta eragile euskaltzaleon presioaren eraginez, azken urteetan hainbat administrazio hasi dira aipatu norabide horretan neurriak hartzen. Horien artean koka genezake ezagutu berri dugun HABEren eta EUDELen arteko akordio hau. Baina sektoreak ez ditu partxe partzialak behar. Sektoreak planteamendu integrala behar du, anbiziotsua izango dena euskaldunak ez diren heldu guztiak euskalduntzeko neurrietan. Parte-hartzeari dagokionez ere inklusiboa behar du izan, sektorean diharduten pertsona eta eragile guztiak entzunak izan daitezen eta erabakietan zeresana izan dezaten.
LABen ez dugu arrazoirik ikusten testuaren aldeko botoa emateko, eta horregatik, Gobernuari eskatzen diogu testuaren tramitazioa bertan behera uzteko eta mahai O¡orokorrean berriz esertzeko sindikatu guztiekin, Nafarroako Administrazio Publikoetako langileen beharrei benetan erantzungo dien karrerako lege bat eta Estatutu bat, bakoitza bere aldetik, egiteko.
Administrazioak eta Afapna, CCOO eta UGT sindikatuek ontzat eman dute Nafarroako administrazio publikoetako langileen baldintzak arautzen dituen lege aurreproiektuaren azken testua.
Sindikatu horien babesaren gakoa da beren baldintzetan zehaztasun handirik ez duen lanbide-karrera bat sartzen dela. Trukean, gure lan baldintzetan murrizketa handiak irentsi dituzte.
Astearteko bozketaren ostean, sindikatu sinatzaileek berehala zerrendatu dute ustez sinatzera eraman dituzten “arrazoien” zerrenda. Baina, egia esan, karrera profesionalak 2027rako dakarren soldata-igoera bakarrik hartu dute kontuan, gainerako guztia, zalantzan jartzekoa baita:
Ez dago argi lanaren betekizuna ebaluatzeko osagarria jasoko ote dugun, eta, jasotzekotan, burutza bakoitzaren interesen araberakoak izango dira irizpideak.
Baimen eta lizentzien hobekuntzek are denbora gehiago beharko dute ezartzeko, eta horietan edozein hobekuntza Parlamentuak onartu beharko du, lortzeko zaila benetan.
Telelana arautzeko konpromisoa 2022an hartu zuen Administrazioak.
Mailakako birkokatzea aspalditik eskatzen du Europak.
Antzinatasunaren kontzeptuan jasoko duguna Funtzio Publikoaren lehen proposamenak zekarrena baino gutxiago izango da.
Gainera, atzerapauso handiak ekarriko ditu eskubideetan, eta okertze nabarmena lan-baldintzetan:
Lanaldi partzialeko lan-kontratudun finkoak ezin izango dira, orain arte bezala, lekualdatze-lehiaketa bidez funtzionario bihurtu, eta horrek ondorio hau izango du: hemendik gutxira, Administrazioa lan-kontratudun langileek osatuko dute ia erabat.
Kasuan kasuko buruek beren kortijoa balitz bezala erabiliko dituzte sarrera eta kontratazio prozedurak.
LEP batera ateratzen diren plazak ez dira aldez aurretik eskainiko lekualdaketa lehiaketa batean.
Toki-erakundeetan, Administrazioko gainerako erakundeetan baino kategoria txikiagoko langileak egongo dira aurrerantzean ere.
Legean jasota geratuko da Hezkuntzako langileek ezin izango dutela ia ezer negoziatu beren ibilbide profesionalaz, baimenez, soldatez…
Ez da deus aipatzen egun dagoen behin-behinekotasun ikaragarriaz, eta ez da ezartzen hori % 8tik behera murrizteko neurririk.
Mailen arteko proportzionaltasun-indizearekin amaitzen da, eta Parlamentuak erabakitzen duenaren menpe gelditzen gara.
Jardunaldiaren murriztea aipatu ere ez da egiten.
Ez dago inolako neurririk errelebo-kontratua eta erretiro partziala ezartzeko.
Euskara eta Europar Batasuneko beste lan-hizkuntzak ezagutzea eskatzen duten lanpostuak lortu dituzten langileekiko diskriminazioa betikotu egiten da.
…
Horregatik guztiagatik, LABetik Nafarroako Gobernuari exijitzen diogu testu honen tramitazio parlamentarioa geldiaraz dezala, ibilbide profesionala aparteko lege batean jorratzeko. Horrela bakarrik egin ahal izango dira Nafarroako Administrazio Publikoetako langileen beharrei benetan erantzungo dieten Estatutua eta Karrera Profesionaleko legea.
Azkenengoetan gertatu den bezala, gaurkoan ere kategoria gutxi batzuk ordenatzera mugatu da, eta beste behin ere langileak noraezean utzi ditu, bereziki egoerarik prekarioenetan daudenak. Lan hitzarmenaren negoziazioa premiazkoa da langile guztien lan baldintzak hobetu eta zerbitzu publikoaren narriadura lehengoratze aldera.
Gaurko mahaiaren gai nagusia Lanpostu Funtzionalen Dekretua izan da. Osakidetzak aurkeztu dituen dokumentuak aztertu ondoren, LABetik adierazi dugu aurkeztutako talde eta lanpostuen gaitasun gida oso orokorra dela eta, gaiak duen garrantzia kontuan hartuta, ekarpenak egiteko emandako epea laburregia izan dela.
Bestetik, salatzen dugu alde sozialari mahai sektorialean helarazi zaion dokumentazio guztia gaztelera hutsean zegoela, eta bi hizkuntza ofizialetan jasotzeko eskatu dugu.
Era berean, lanpostu guztien hornidura Osakidetzak berak egin beharko lukeela adierazi dugu, edo kontratazio publikoaren bidez, azpikontratazioa saihestuz. Era berean, dekretua zerbitzu guztien publifikazio prozesua egiteko tresna izan beharko litzateke.
Dekretuari zehaztasun ugari falta zaizkio; besteak beste, kategoria bakoitza zein taldetan sartzen den definitzea eta haren gaitasunak zehaztea. Gainera, kategoria batzuk desagertzea proposatzen da, eta hori onartezina da gaur egun lanpostu horietan ari den langileen ordainsarietan murrizketak badakartza, bereziki egiten diren funtzioei lotutako osagarriei dagokienez; adibidez, unitate espezializatuetako zelarien eta erantzukizun bereziko administrari laguntzaileen kategorietan.
Beharrezkoa da administrari laguntzaileek administrari izateko plan bat garatzea, gaur-gaurkoz administrazio orokorrean planteatzen ari den ildotik; izan ere, kategoria bietan funtzio berdinak gauzatzen ari dira. Gainera, lanpostu funtzionalen dekretua negoziatzeak, ordainsarien atala negoziatu gabe, etorkizunean arazoak ekar ditzake.
Norabide honetan, azpimarratu dugu Osakidetzako langile guztien lan-baldintzen hobekuntza akordio arautzaile osoa negoziatuz lortuko dela. Bestalde, gaurkoan ere mahai sektorialetan ez da hitz egin medikuen grebaren eta hura konpontzeko irtenbideen inguruan, eta gaia saihestu egin da.
Osakidetzak 20 urte betetzera doan lan-baldintzen akordio arautzailea du, eta premiaz berritu behar da, kolektibo desberdinen izaerari eta ezaugarriei erreparatuta, langileen lan-baldintzak eta erabiltzaileei eskaintzen zaien zerbitzua hobetzeko. Zerbitzua propioa izatea eta baliabide publikoekin ematea aldarrikatu dugu. Halaber, pribatizazioaren aurkako neurriak hartzea eta zerbitzu guztiak publifikatzeko plana premiazkoa da.
Azkenik, LABetik Alberto Martinez Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuari eskatu diogu erantzukizunez joka dezala eta 20 urte betetzera doan lan-akordioa osotasunean berritzeko borondatea erakuts dezala. Gauzak horrela, dei egin diogu mahai sektorialean akordio arautzailearen negoziazio integralari ekin diezaion. Gaur egun ez da benetako negoziazio kolektiborik gauzatzen ari, eta, egoera honen aurrean, aliantzak bilatzen eta ekintza sindikala aktibatzen jarraituko dugu.
