Izen bereko Donostiako tabernen kasuaren berri izan bezain pronto mobilizatu zen bezala, Hondarribian ere beste horrenbeste egin dugu gaur. Izan ere, jabe berberak herri honetan duen lokalean ere sistematikoki esplotatu eta prekarizatu ditu langileak: “Haiengandik jaso dugu zuzenean informazioa, haien egoera salatzera ausartu direlako gaude gaur hemen”.
Donostiako langileen kasuan bezala, hemen ere lan-kontraturik eta atsedenik gabe egunean 12 eta 15 orduko lanaldia bete arazten zien enpresariak soldata miserable baten truke. Are gehiago, herrian taberna hau ezaguna da egoera zaurgarrietan aurkitzen diren pertsonak kontratatzearren (etorkinak, egoera administratibo irregularrean daudenak…).
Argi ikus daiteke honakoa ez dela kasu isolatua, modus operandi argia baitago, hau da, sistematikoki egoera zaurgarrian aurkitzen diren langileetaz probesteko jokabide maltzur bat. Bada, Estatu espainiarreko atzerritartasunari buruzko lege arrazistak ahalbidetzen du egoera hori. Lege horren arabera, milaka langile gutxienez hiru urtez egon behar dira ezkutuko ekonomian, beren egoera administratiboa erregularizatu arte.
Aipatutako esplotazio-ereduari lotuta arrazakeria, klasismoa, xantaia eta askotariko gehiegikeriak daude, egoera bortitzak eta baztertzaileak. Eta horien atzean, berriz, langileon miseriaren kontura aberasten diren ugazabak, patronal espekulatzailea. Ostalaritzako ehuneko handi bat ezkutuko ekonomian murgildurik dago, hitzarmenik gabe. Sinatu zen azken lan- hitzarmena 2010. urtean indargabetu zen eta, saiakerak egin diren arren, geroztik ez da berritu. Horrek, sektorea are gehiago prekarizatzen du, arduradun nagusia Gipuzkoako Ostalaritza Elkartea izanik.
Bada, mezu argia zuzendu nahi diegu gisa horretako ostalariei: “Jakin parean izango gaituzuela, gaurkoan egin dugun bezalaxe, eta eskura dauzkagun tresna guztiak baliatuko ditugula zuei aurre egiteko. Ez dugu esplotatzailerik nahi gure herrietan, ez zarete ongi etorriak izango”. Hala, boikoterako deia luzatzeaz gain, “baldintza duinetan lan egiteko eskubidea langile guztiontzat izan dadin” borroka egingo du LABek.
Gure ekimenari esker, gizarteratze eta laneratze enpresetako langileen ordezkari sindikalak eta sektoreko enpresaburuen ordezkariak heldu den otsailaren 9an batzartuko dira negoziazioak hasteko, Nafarroan mota horretako enpresetan lan egiten duten 500 pertsona ingururen lan baldintza duinagoak ezarriko dituen hitzarmen sektorial probintziala lortzeko.
Gizarteratze eta laneratze enpresak (GLE) zaurgarritasun egoeran dauden edo gizarte bazterketa jasateko arriskuan dauden pertsonak kontratatzen dituzten enpresak dira, eta haien helburua da pertsona horiek enpleguaren bidez gizarteratzea. Hori lortzeko, hainbat jarduera profesional garatzen dituzte: lorezaintza, ostalaritza, eraikinen eta lokalen garbiketa, eraikuntza, garbiketa zerbitzuak, etab.
Nafarroan mota horretako 18 enpresa daude, eta 500 pertsona inguru enplegatzen dituzte, teknikarien eta gizarteratze prozesuan dauden langileen artean. Azken horiek gehienez ere hiru urte kontratatuak egon daitezke goian aipaturiko helburua lortzeko.
Enpresa horiek abenduaren 27ko 340/2019 Foru Dekretuaren bidez arautzen dira, eta Nafarroako Gobernuaren dirulaguntza izaten dute teknikarien eta lan munduan sartzeko prozesuan dauden pertsonen soldatak eta Gizarte Segurantzako kuotak ordaintzeko.
Sektorea ez dago sobera sindikalizatua, enpresen lan araudia ez dago behar bezala garatua, laneratze prozesuan dauden langileei lanbidearteko gutxieneko soldata aplikatzen zaie modu orokorrean, eta abar. Horregatik, uste dugu beharrezkoa dela lan prekaritate hori konponbidean jartzea, Nafarroako gizarteratze eta laneratze enpresen lehenengo hitzarmen kolektibo sektoriala negoziatuz.
Horretarako, negoziazio prozesu hori sustatu dugu, eta sektorean ordezkaritza duten beste sindikatuei (CCOO eta UGT) eta Nafarroako EINA patronalari deitu die otsailaren 9an negoziazioei ekiteko. LABek %55eko ordezkaritza du sektorean, eta bai CCOOk zein UGTk, %22koa.
Nafarroako Gobernuari dei egiten diogu sektore horretan duen erantzukizuna bere gain har dezan eta negoziazio horrekin inplikatzeko eta konprometitzeko, gure gizartea justuagoa izan dadin eta zaurgarritasun egoeran dauden pertsonek eskubide guztiak izan ditzaten.
Kolektibitateko langileei beraien eremuan negoziazio kolektiborako eskubidea ukatzeak lan baldintzen estatalizazioa eta kaskartzea dakartza.
Kolektibitateetako langileek beren lan baldintzak hemen negoziatzeko eskubidea defendatzeko bide guztiak erabiliko zituela esan zuen LABek, eta gaur, urtarrilak 31, horixe bera defendatu du epaitegietan. Edonola ere, sindikatuak oso argi du eztabaida hau, juridikoa baino, politikoa ere badela. Azken lan erreformek negoziazio kolektiboa estatalizatzeko apustu argia egin dute. Neurri horrek patronala saritzen du eta sindikatuon ordezkaritza desitxuratzen du, eta hor dago egoera honen gakoa. Bertan negoziatzeko dugun eskubidea dago jokoan. Bada, langile hauei eskubide hori egikaritzea oztopatzen zaien egun bakoitzeko, beren lan baldintzetan atzera egiten ari dira, kolektiboa zatitzen ari da eta geroz eta langile gehiago daude lan egoera desberdinetan, horietako asko estatuko hitzarmenen menpe daudelarik. “Aldi berean, sektore honetako lan baldintzen estatalizazio eta prekarizazio prozesua azkartzen ari da”, ziurtatu du LABeko koordinatzaile nagusi Garbiñe Aranburuk, elkarretaratzean parte hartu baitu. Horrez gain, patronalen jarrera “salagarria” dela uste du: “EAEn negoziazio esparru bat ireki nahi ez izateko arrazoi bakarra da estatalizazioaren eta lan baldintzen uniformizazioaren alde egitea, langileen kaltetan betiere”.
Estrategia estatalizatzaile horren atzean patronala eroso dago, baina baita CCOO eta UGT bezalako sindikatuak ere, koordinatzaile nagusiaren arabera: “Gure lurraldean negoziazio kolektiborako berezko esparrua defendatzeko Lanbidearteko Akordio sinatzen dute, baina aldi berean, Madrilen, eremu txikiagoetan negoziatzea zailtzeko klausulak sartzen dituzte estatuko hitzarmenetan”. Estrategia honen aurrean herri bezala erantzun behar dugula uste dugu, eta horrela adierazi diegu azken asteetan egon garen alderdi ezberdinei: salatu dezatela patronalaren jarrera ukatzaile hau, ditugun eskuduntzak muturrera eman ditzagula gure lan baldintzak guk geuk arautzeko, eta oztopoen aurrean, bila ditzagula bide berriak herri bezala hemengo negoziazio kolektiboa babesteko.
Hori da gaurko epaiketan dugun helburua: hemengo negoziazio kolektiborako eskubidea, injerentziarik gabekoa, aitortzea. Lan Harremanetarako Euskal Esparrua aitortzea. Azken finean, Lanbidearteko Akordioari balio juridikoa ematea, gure eremuko hitzarmen kolektiboak lehenetsiz. “Madrilen inposaketa horrek ez du errespetatzen emakume hauen negoziazio kolektiborako eskubidea, ezta sektorean dagoen ordezkaritza sindikala ere. LABeko kideok urraketa horri aurre egiten jarraituko dugu ekintza sindikalaren, mobilizazioen, salaketa juridikoen eta interpelazio politikoaren bidez”, azaldu du Aranburuk.
Gaur Bizkaiko Eraikuntzako negoziazio-mahaia bildu da, 2023 eta 2024 urteko soldata-igoerak negoziatzeko. Gogoratu behar da 2020. urtean CCOOk eta UGTk lau urteko indarraldia zuen hitzarmen bat adostu zutela patronalarekin, baina aurtengo eta hurrengo urteetako soldata-igoera “airean” utzi zuten, orain negoziatzeko. Bada, patronala esku hutsik etorri da bilerara, eta akordiorik lortu ez denez, aurrerago berriro biltzea aurreikusten dugu.
LABek jokabide hori kritikatu zuen. Gure ustez, negoziazio kolektiboa edukirik gabe uztea da, baita sektoreko langileen baldintzak hobetzen jarraitzeko aukera bat galtzea ere.
Gaurkoan, mahaira eraman dugu sektorean KPIaren gaineko soldata-igoerak egiteko beharra. Sektoreak irabazi handiak dituela ikusten dugu, eta aberastasuna langileen artean ere banatu behar dela. Gainera, bi urteetan KPIaren gainetiko igoerak lantokietan falta diren langileak erakartzeko aukera bat izan daitezke; izan ere, kontu hori, denborarekin, arazo handi bat izan daiteke sektorearentzat.
Gaurko bilera akordiorik gabe amaitu da. Patronalak ez du proposamenik ekarri eta aurrerago beste bilera bat deitzeko asmoa azaldu digu, bertan adostasun bat lortzeko.
Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu Sailak proposamen bat aurkeztu du Bizkaiko metalaren bitartekaritzan, eta sindikatuek batzarretara eramango dute. LABek, CCOOk eta UGTk adierazi dugu proposamenak ez dakarrela atzerapausorik, eta jasotzen dituen aurrerapenak sektoreko langileen borrokari eta 11 greba-egunei esker lortu direla.
Honako puntu hauek jasotzen ditu aipatutako proposamenak:
– Hitzarmenaren indarraldia: 2022-2025. – %15eko igoera, KPIak berrikusteko klausula. – Telefono-lineen eta zuntz-optikoaren instalazio eta mantentze-lanetako beharginen subrogazioa. –Baimenak eta lizentziak lanegunetan hastea, eta horiek baliatzeari dagokionez, jurisprudentziak ezarritakoari jarraitzea. – 28.000 eurora arteko hobekuntza istripuagatiko ezintasun eta heriotza aseguruetan. – Jazarpen-protokoloetan LGTBI+ pertsonak sartzea. – Norberak hartzeko 8 ordu, horietatik 4 berreskuraezinak.
Proposamen honek ez dakar atzerapausorik Bizkaiko metaleko langileen eskubideetan, eta aurrerapenak sektorean egindako borrokari eta 11 greba-egunei esker lortu dira.
Proposamen hau sindikatu bakoitzeko batzarretara eramango da erabakia hartzeko.
Gureak Nafarroa-ko enpresa batzordeko kideak enpresaren bulego nagusien aurrean kateatu dira gaur Donostian, hitzarmenaren negoziazioa exijitzeko eta Gureak Taldearen kudeaketa eta erantzukizun-organo gorenen aurrean Nafarroako langileak jasaten ari den egoera jasanezina salatzeko.
Gaurko protesta ekintza baino lehenago, Gureak enpresak Nafarroan duen ordezkaritzako langileek -mila euro inguruko soldata dituztenek-, bulego horietan bertan egin izan dute elkarretaratzerik, 2022ko maiatzean eta irailean ere hainbat greba egun egin zituzten, eta ia asteazkenero kontzentratu dira enpresaren atean, hitzarmen duin baten alde.
Bitartean, Gureak Nafarroako enplegu-zentro berezi horrek milioi askoko irabaziak eta diru-laguntzak lortzen ditu urtez urte.
Egoera horren ondorioz, LABek, UGTk eta ELAk osatutako Batzordeko kideek gaurko ekintza hau egin dute hitzarmenaren negoziazioa 2022ko urtarriletik irekita dagoela ikustarazteko eta salatzeko enpresak ez duela akordiorik lortzeko inolako borondaterik.
Horregatik guztiagatik, Gureak Nafarroako langileek berea dena erreklamatzen jarraituko dute: hitzarmen duina, lan-baldintzak okertuko ez dituena eta, gutxienez, KPIaren igoeraren araberako soldata igoera bermatuko duena. Ezin baita onartu Gureak Nafarroako langileek egunetik egunera erosteko ahalmen gero eta txikiagoa izatea.
Nafarroan, Lehen Hezkuntzako eta Lanbide Heziketako irakasle teknikoek (597 eta 591 kidegokoak direnak) Bigarren Hezkuntzan irakasten dutenek baino gutxiago kobratzen dute. Erabateko injustizia juridiko eta pedagogikoa da, ez duena ez orain ez inoiz logikarik izan. Bologna Planak hamarkada bat baino gehiago darama dagoeneko indarrean, eta bidegabekeria juridiko horri ezin zaiola eutsi argi dugu LABen.
Bolonia Plana 2010/2011 ikasturtean sartu zen erabat indarrean unibertsitateetan, eta geroztik lizentziaturak eta diplomaturak gradu bihurtu ziren. Hamarkada bat da Lehen Hezkuntzako zein Bigarren Hezkuntzako irakasleak lan-munduan gradu batekin sartzen ari garela. Beraz, zergatik dago oraindik aldea eta diskriminazioa soldatetan? Bestalde, Lanbide Heziketan kidego berri bat sortu da, 598.a, sektore berezietako espezialisten kidegoa (lehengo 591 kidegokoak). Horren ondorioz, gainditu beharreko desfase bikoitza dugu: alde batetik, kidego berriko irakasleak ditugu, eta, bestetik, lan bera eginda soldata txikiagoa dutenak. Horregatik, eskatzen dugu, halaber, hainbat osagarriren bidez parekatzea soldatak, Euskal Autonomia Erkidegoan egiten den bezala.
Soldata-parekatze hori gauzatzeko, 251/1993 Foru Dekretua eguneratu behar da, hori baita langile publikoak mailaka sailkatzen dituena. LABen urteak eman ditugu hori eskatzen Nafar Gobernuari. Dekretu horrek 30 urte ditu, eta gaur egun erabat zaharkituta dago; are gehiago kontuan hartuta Europan dagoeneko eguneratuta daudela langileak sailkatzeko estatutuak.
Gainera, Nafarroako Foru Komunitatean baditugu horren aurrekariak (maila-igoerarekin batera eginak), hala nola administrazio-laguntzaileena, hezkuntza-laguntzako espezialistena, suhiltzaileena eta basozainena, zeinak D mailatik C mailara igaro baitziren.
Aldarrikapen horri langile guztiei eragiten dien krisi ekonomikoa gehitu behar zaio. Gure soldatek ez dute balio lehen balio zutena. Inflazioa dagoeneko galera handiak eragiten ari da familia askoren eros-ahalmenean, eta horrek, oinarrizko produktuen eta energiaren prezioen gorakadarekin batera, panorama zaila erakusten digu. Langile publikoek erosteko ahalmena galtzen jarraitzen dute, eta 2010etik metatutako galera % 15era iristen da.
Gaur inoiz baino beharrezkoagoa da borroka. Azkazal eta hortzekin defendatu behar ditugu zerbitzu publikoak, horiek baitira berdintasunezko sistema bidezkoagoa bermatzen dutenak. Eta irakasleen soldata parekatzearen alde borrokatzea, horren baitan kokatzen da. Hel diezaiogun horri!
Garbiñe Aranburu LABeko koordinatzaile nagusiak agerraldia egin du gaur goizean, Espainiako eta Frantziako pentsioen erreformei buruz egiten dugun irakurketa azaltzeko. Estatu espainiarrean egindako azken bost erreformen ondorioei buruzko azterketa ere aurkeztu du, pentsioen bideragarritasunari eusteko hainbat neurrirekin batera. Azkenik, otsailaren 8an Lapurdi eta Gipuzkoa arteko mugan egingo duen mobilizazioa iragarri dugu. Hemen lan egin, hemen kotizatu, hemen erabaki. Pentsioen erreformei ez izango da leloa.
Garbiñe Aranburuk azpimarratu du Ukrainako gerraren testuinguruak trantsizio ekosozialista eta feministaren beharra areagotu duela, eta horrek politika publiko birbanatzaileen aldeko apustua egin behar duela. “Hori ez egiteak desberdintasun sozialak areagotzen jarraitzea esan nahi du”, dio. Hala, trantsizio hori abiatzeko, lehenik eta behin azken urteetan lan-erreformen eta pentsioen bidez nahiz zerbitzu publikoetan inbertsiorik ez egitearen ondorioz egindako murrizketak atzera bota behar dira.“Pentsioen erreforma justifikatzeko bi estatuetan erabilitako argudioak antzekoak dira. Erronka demografikoaz hitz egin digute, eta esan digute egungo pentsio sistemak ez direla iraunkorrak”, azaldu du Aranburuk, eta nabarmendu du neurri horiek eskubideak murrizten dituztela eta erretiroa kobratzeko baldintzak gogortzen dituztela. Horrek guztiak, LABen ustez, negozio pribatuari mesede egiten dioten politika ekonomiko neoliberalen logikari erantzuten dio.
Aldiz, ziurtatu dugu posible dela pentsioen iraunkortasuna bermatzea murrizketarik egin gabe, eta, horretarako, honako neurri hauek nabarmendu ditugu:
• Soldatak hobetzea eta kotizazio-mugak kentzea. Horrela, lanean ari diren langileek diru gehiago jartzen dute kotizazioen bidez, eta, gainera, etorkizunean pentsio hobeak izango dituzte.
• Eta beharrezkoa balitz, aurrekontuen bidez, beste zerga-politika batekin, diru gehiago eta modu progresiboagoan biltzen, pentsio publikoak eta zerbitzu publiko duinak bermatuz. Izan ere, pentsioak Estatuak bermatu beharreko oinarrizko eskubidea dira.
Macronen gobernuak iragarritako erreformari dagokionez, Aranburuk nabarmendu du “sistema publikoaren aurkako eraso zuzena” dela, erretiroa hartzeko legezko adina handitzen duelako eta pentsioak jasotzeko baldintzak gogortzen dituelako.
Era berean, Espainiako estatuan egindako azken bost erreformak norabide berean doazela dio. Gainera, horietako batzuek CCOOren eta UGTren berme sindikalarekin aurrera eraman izanaren larritasuna azpimarratu du. Aranburuk erreforma horien ondorio hauek aipatu ditu:
• Erretiro-adina atzeratzea
• Pentsioa jasotzeko behar diren gutxieneko urteen luzapena
• Pentsioaren zenbatekoa eguneratzeko berrikusketa-metodoaren eguneraketa, pentsioak jaistea ekarri duena. Bada, jaitsiera hori ez da berrreskuratu metodoaren berrikusketarekin.
• Pentsio-funts pribatuak bultzatzea
Erreforma horien bidez, erretiro-prestazioa jasotzeko baldintzak gogortu egin dira. Gainera, ez da 1260 euroko gutxieneko pentsioa bermatzen, Aranburuk azaldu duenez. Nabarmendu du, halaber, emakumeen %66,7k 1.000 eurotik beherako soldata jasotzen duela, eta pentsiodun guztien %34,5ek ere ez duela kopuru hori kobratzen. Gaineratu du, halaber, ez dagoela inolako errekonozimendu edo konpentsazio ekonomikorik emakumeek doan egindako zainketa-lanerako, eta ez dela inolako neurririk hartzen genero-arrakala murrizteko.
“Eta orain, Escriva ministroak beste urrats bat eman nahi du, 30 urteko pentsioa kalkulatzeko epea handituz. Neurri hori erabat gaitzesten dugula adierazi nahi dugu. Frogatuta dago aldi hori handitzen den urte bakoitzeko pentsioek murrizketa argia dutela eta estaldura-tasa murrizten dutela. Horrela, jasotako azken soldataren eta erretiro-pentsioaren artean gero eta alde handiagoa dago”, kritikatu du.
LABen ordezkariak azaldu duen bezala, ahal dugun guztia egingo dugu pentsioen erreforma hau geldiarazteko: “Gutunak bidaliko dizkiegu Unidas Podemos, EAJ eta EH Bilduri, pentsio sistema publikoaren gaineko murrizketak babestu ez ditzaten exijitzeko nahiz pentsio sistema propio baten beharrizana defendatzeko”.
Aranburuk azaldu duenez, Euskal Herriko gehiengo sindikal eta soziala Madrildik eta Paristik inposatutako erreforma horien aurka agertu da. Ildo horretan, beharrezkotzat jo du Gizarte Segurantzaren Euskal Legea, eta, horretarako mobilizatzen jarraituko dugu. Hala, datorren otsailaren 8rako hitzordua jarri dugu Gipuzkoa eta Lapurdi arteko mugan. Goizeko hamaiketan hasiko da, Hedaiako tren geltokian, eta Hemen lan egin, hemen kotizatu, hemen erabaki. Pentsioen erreformei ez lelopean egingo da. “Ipar Euskal Herrian bezala, Hego Euskal Herrian ere murrizketek aurrera egiten badute eta pentsioen aurkako beste eraso bat gertatzen bada, gainerako sindikatuekin, gizarte eragileekin eta pentsiodunen mugimenduarekin mobilizatzeko aukera ere baloratuko dugu”, amaitu du Garbiñe Aranburuk.
Kudeaketa zuzeneko jangelen hitzarmeneko batzorde paritarioa bildu da gaur, soldata-taula berriak 2022ko igoerarekin (%1,5) eta Hezkuntza Saileko lan-kontratuko langileen soldata-taulak % 100ean parekatzeari dagokiona sinatzeko. Patronalak (Tamar, Gasca, Auzo Lagun, CC. Goñi, CC. Magui eta Eurest) ez sinatzea erabaki du, ordainketei aurre egiteko kaudimen ekonomikorik ez duela eta otsailaren 8an Eusko Jaurlaritzarekin bilera bat duela argudiatuz, Jaurlaritzak kopuru horien zati bat bere gain har dezan. Gogoratu behar da soldata-igoera horiek 2019. urtetik, hau da, indarrean dagoen hitzarmena sinatu zenetik, adostuta zeudela, beraz, bazekitela.
Batzorde paritarioan ordezkaritza duten hiru sindikatuok (LAB, CCOO, UGT) irmo salatzen dugu bahitu gisa erabili nahi gaituztela Eusko Jaurlaritzaren aurrean, beren interesetarako. Erabaki horrekin, kudeaketa zuzeneko eskola-jangelen hitzarmen kolektiboa urratzen ari dira nabarmen.
Hori esanda, dei egiten diegu sektore honetako langile guztiei adi egon zaitezten datozen egunetan aurrera eramateko planteatuko ditugun ekintzei.
