Egungo egoeraren xehetasunak aztertu eta Euskal Herrirako estrategia ekosozialista baterako LABen proposamenean sakontzen duen txostena eman dugu argitara.
Ipar Hegoak, LABen ikasketa sindikaletarako fundazioak, 24. Ikusmiran txostena kaleratu du, Industriaren deskarbonizazioa Euskal Herrian izenburua duena. Ikuspegi ekosozialista oinarri, hamarkada baten balantzea egin du bertan, eta egungo industria-eredua eraldatzeko eta bidezkoa izango den eta lan-eskubideak eta bermeak zainduko dituen benetako deskarbonizazio baterako bidean aurrera egin ahal izateko sindikatuak proposatzen dituen estrategiak xehatu ditu.
Hasteko, Euskal Herriko egoeraren erradiografia bat jasotzen du txostenak, hiru ardatzen inguruan: lana, ekonomia eta energia. Ondoren, CO2 isuri gehien dituzten sektoreek 2013 eta 2023 artean izandako bilakaera aztertu du. Hurrena, sektore horiek deskarbonizatzeko bideak deskribatu ditu: eskaria murriztea, batetik, ekoizpena eraldatzea, bestetik. Enpresa-proiektu nagusiak deskribatu eta jaso dituzten laguntza publikoak aztertu ditu. Azkenik, lan-gatazka batzuetan arreta jarri eta LABen industria-politikarako proposamen batzuk aurkeztu ditu. Ondorio hauek nabarmendu daitezke:
Euskal Herriko CO2 isurien %32 sei industria-sektoretan jarduten duten 55 industria-instalaziok eragiten dituzte. Hauek dira sektore horiek: elektrizitatearen sorkuntza, petrolioaren fintzea, zementua, metalurgia, papera eta beira.
Isuri arautuen %28 elektrizitatea sortzeko sektorean gertatzen dira, %26 petrolio-fintzean, %18 karearen eta zementuaren fabrikazioan, %8 metalurgian, %5 papergintzan, %5 beiraren eta erregogorren fabrikazioan, eta gainerako %10 beste industria batzuetan.
Guztira, 22.000 pertsonak baino gehiagok lan egiten dute datozen hamarkadetan deskarbonizaziorantz jo behar duten industria-sektoreetan.
2013 eta 2023 artean, EAEn, petrolio-fintzearen mozkinak batez beste %35 handitu ziren aurreko urtearekin alderatuta, beira-industriarenak %9, metalurgiarenak %7 eta papergintzarenak %14.
2013 eta 2023 artean, behera egin zuten EAEko enpresek elektrizitatearen sorkuntzan, petrolio-fintzean eta metalurgian egindako inbertsioek. Nafarroan, murriztu egin ziren elektrizitatearen sorkuntzan, metalurgian eta papergintzan egindako inbertsioak.
2013az geroztik, beira-fabrikazioko lanpostuak %33 jaitsi dira EAEn, eta %43 Nafarroan. Zementuaren fabrikazioan, lanpostuak %8 gutxitu dira EAEn. Oinarrizko burdinezko produktuen fabrikazioaren alorrean, lanpostuak %25 murriztu dira EAEn, eta % 13 Nafarroan. Metalen galdaketan, lanpostuak %10 murriztu dira EAEn.
2013 eta 2023 artean, CO2 isuri arautuak handitu egin ziren elektrizitatearen sorkuntzan (%29), zementuaren fabrikazioan (%17) eta beiraren fabrikazioan (%2). Gutxitu egin ziren petrolio-fintzeak (%7), metalurgiak (%15) eta papergintzak eragindako (%25) isuri arautuak.
Sektore hauetan erregai fosilak ezabatzea ez da eginkizun erraza, baina ez da ezinezkoa. Deskarbonizazioa lortzeko hainbat bide daude: eskaria murriztea eta ekoizpena eraldatzea, adibidez.
Eraikuntza-materialak aldatuz, azpiegiturak berrituz, ibilgailu pribatuen flota murriztuz, garraio publikoaren mugikortasuna handituz, ontzien diseinua aldatuz edo ontziak berrerabiliz, zementuaren, altzairuaren, paperaren eta beiraren eskaria murriztu dezakegu.
Ekoizpena eraldatzeaz ari garenean alderdi hauetaz ari gara: zuzeneko elektrifikazioaz (bero-ponpak, galdara elektrikoak, indukzio bidezko berogailuak), birziklatutako materialen erabilera areagotzeaz eta hidrogeno berdea edo biometanoa erabiltzeaz. Karbono-harrapaketa teknika osagarri gisa erabil daiteke, fabrikazioan sortzen diren erreakzio kimikoaren isuriak ezabatzeko.
Enpresa handi batzuk hidrogeno, biometano eta energia berriztagarrien proiektuak bultzatzen ari dira, eta proiektu horietako batzuek gatazkak piztu dituzte beren inguruan. Proiektu horiek erregai fosilen negozioarekin duten mendekotasunak, abeltzaintza industrialarekin duten loturak eta lurralde-plangintzarik ezak areagotu egiten dute jendartearen arbuioa.
Aldi berean, geroz eta gehiago dira trantsizio energetikoarekin eta industriaren deskarbonizazioarekin lotutako milioika eurotako dirulaguntza publikoak jasotzen dituzten enpresak. Laguntza horiek Europatik, estatuetatik eta autonomia-erkidegoetatik jasotzen dituzte, enplegua mantentzeko inolako baldintzarik gabe.
Azkenik, deskarbonizatu beharra daukaten industria-sektoreetako enpresa handi askotan gero eta okerragoa da lan-harremanen egoera. Bost enpresa izan ditu aztergai Ipar Hegoak: Heidelberg Materials, Guardian, Sidenor, Petronor, Arcelor Mittal eta Tubos Reunidos. Laneko istripuak, mantentze-lanik eza, kaleratzeak, aldi baterako enplegu-erregulazioko espedienteen erabilera gehiegizkoa eta itxierak aurki dizakegu enpresa hauetan, kasu batzuetan, energia-trantsizioa aitzakia gisa erabiliz.
LABek ekintza sindikala indartzearen aldeko apustua egiten dugu, lan-eskubideak eta bermeak izango dituen deskarbonizazio industriala lortzeko ezinbesteko motorra dela uste baitugu. Industriaren trantsizioa planifikatzearen eta jabetza publikoko proiektuen alde ere egiten dugu; negoziazio kolektiboa deskarbonizazioaren esparrura eramatearen alde, horrela langileen parte-hartzea bermatzeko; lanaldia murriztearen eta enplegua banatzearen, birkualifikatzearen eta duintzearen alde eta deslokalizazioen aurkako legeria indartzearen eta lanaren baldintzazkotasuna eta laguntza publikoen kontrola areagotzearen alde.
Horretan guztian sakontzeko, jarraian ikus dezakezue 24. Ikusmiran txostena: