Lehen kasuaren berri eman dugu: Aranoko Maderas en General Justa S.L. enpresako lan istripu larriaren harira, LABen salaketa tramitera onartua izan da, eta ikerketapean daude enpresako bi arduradun.
Lan istripuen aurkako borrokan bide penala jorratuko du LABek aurrerantzean, auzibide sozialarekin batera. Iragarpena egitearekin batera, lehen kasua aurkeztu dute gaur prentsaurrean Inko Iriarte Lan Osasuneko arduradunak eta Ainhize Muniozguren, Idazkaritza Juridikoko arduradunak.
“Oro har, lan munduan prebentzio eza eta lan istripuak direla eta gertatzen ari diren kasu larrien aurrean hartu dugu erabakia”, adierazi dute. Larritasun horren erakusle da bide penala urratu duen lehen salaketa:
Aranoko (Nafarroa) Maderas en General Justa S.L. enpresan egurra mozteko makina batekin, segurtasun babesik gabe, lanean ari zela istripu larria izan zuen langile batek. Ondorioz, ezker oineko behatz bat galdu zuen. Laguntza eskatu zien enpresako arduradunei, anbulantzia bati deitzeko, baina inork ez zuen artatu; hala, lankide batek eraman zuen larrialdietara, eta ebakuntza egin behar izan zioten. 2024ko gertakariak dira, LABek epaitegietara eraman, eta orain tramitera onartu dituztenak. Langile migratua da, lan baimenik gabe eta lan kontraturik gabe ari zen lanean.
Enpresako arduradunek makina erretiratu egin zuten lan istripuaren ondoren. Era berean, ospitalera bidean enpresako administrariaren deia jaso zuen langileak, eta agindua eman zion nagusiak: ez zezala esan lan istripua izan zenik. Gizarte segurantzan alta eman gabe zegoela jakinarazi zioten, eta isiltasunaren truke 500 euro eskaini zizkioten. Larrialdietan lan istripua izan zuela adierazi zuen langileak, eta horrela jasoa geratu zen mediku-txostenean.
Langilea inongo babesik gabe geratu zen: gizarte segurantzan alta eman gabe zegoenez, ezin zuen diru-saririk jaso; ez zuen ingurunean sostengu sozialik, eta urrun zuen familia. Jakinarazi zuen haren egoera berean bazirela langile gehiago lantegian.
LABek salaketa jarri ondoren, Nafarroako Lan Ikuskaritzak ikerketa abiatu zuen, eta emaitza langilearen aldekoa izan zen. “Gizarte segurantzan altan egoteko eskubidea aitortu eta berrezarri zioten, eta enpresa zigortu zuen, prebentzio araudia ez betetzeagatik”, adierazi du Iriartek. Enpresak ez zuen isunik jaso, ordea, makinak oinarrizko segurtasun araudia betetzen ez zuelako. Era berean, aintzat hartu gabe geratu zen enpresaren mafia-jokabidea: langilea kontraturik gabe eta zaurgarritasun egoeran izatea; zauritu zenean artatu ez izana; eroskeriaz jokatu izana etab.
Arduradunen jarrera aintzat hartuta —langilea hertsatzen saiatu izana, delituaren frogak desagerrarazten saiatu izana…— haien aurkako kereila aurkeztu zuen LABek (2025eko maiatzean), honako delituen erantzule direlakoan
1.) Langileen eskubideen aurkako delitua:
- Langile migratuak izateagatik lan baimenik gabe.
- Langileen segurtasunaren eta osasunaren aurkako delitua.
- – Laneko prebentzio araudia ez betetzeagatik. – Langileari laneko segurtasunerako eta higienerako beharrezko baliabideak ez emateagatik.
- Gizarte segurantzari lotutako delituak: – Langileak gizarte segurantzan alta eman gabe izateagatik. – Langile migratuak lan baimenik gabe izateagatik.
2.) Lesio-delitua: langileak izan zituen lesio larriei dagokiena.
3.) Estalketa-delitua: istripua eragin zuen makina desagerrarazteagatik.
4.) Derrigortze-delitua: langileak gertatua salatzea eragotzi nahi izateagatik, eroskeria bidez.
Kereila tramitera onartua izan da, delitu-zantzuak ikusi ditu auzitegiak, eta ikerketa abiatu du, eta LABek proposatutako diligentziak ere onartu ditu.
Gaur-gaurkoz enpresako bi arduradun ikertzen ari dira, eta irailean izango da deklarazioa hartzea. Muniozgurenek azaldu duenez, argiak dira LABen helburuak: “Nahi dugu, batetik, gertaerak zein erantzukizun penalak argitzea, eta, bestetik, enpresariek inpunitatez jokatzeari uztea; dagozkien ardurak hartu behar dituzte, enpresaren irregulartasunekin bukatu, eta langileen osasuna zaintzeko zein prebentzioa bermatzeko dagozkien neurriak hartu behar dituzte”.