Nafarroan 1996ko Legea betetzea testigantzazkoa da, eta ez betetzeak ez du zigorrik enpresentzat. Nafarroako Gobernuak enpresen aurrean legea betearazteko duen borondate politikorik eza pizgarria da enpresek araudia oro har urratzen jarrai dezaten, Prebentzio Legea indarrean sartu eta 30 urtera.
Gaur egin da Baluarten Enpresa Osasungarrien III. Estatu Kongresua, Nafarroako Gobernuak antolatuta. Gure gizartean “enpresa” eta “osasungarri” terminoak bateratzea oximorona edo gustu txarreko txistea izango litzateke, Nafarroa laneko ezbehar-tasaren buru ez balitz.
Nafarroako Gobernuak berak 2024-2026 Tafallako Eremuko Proiektu Pilotuaren memorian ondorioztatu zuen datuek egoera kezkagarria islatzen dutela enpresetako lan-arriskuen prebentzioaren arloan. % 45ek ez ditu ebaluatu lanpostuetako zeregin espezifikoei lotutako arriskuak, eta % 10ek soilik aztertzen ditu arrisku psikosozialak. Gainera, % 5ek soilik ebaluatzen ditu arrisku ergonomikoak, nahiz eta arrisku horiek istripuen herena eta aitortutako gaixotasun profesional gehienak izan. Arrisku kimikoei dagokienez, enpresen % 10ek soilik egiten ditu ebaluazio kuantitatiboak edo kualitatiboak.
Nabarmentzekoa da, halaber, atmosfera leherkorren arriskua duten enpresen erdietan arrisku hori ez dela islatzen arriskuen ebaluazioetan. Horrez gain, enpresen % 30ek segurtasun-mekanismoak deuseztatuta dituzte, eta estalkien % 80 ez dira seguruak ibiltzeko. Azkenik, laneko arriskuen prebentzioa egitura hierarkikoan gutxi txertatzen da oraindik ere; izan ere, enpresen % 19k baino ez du txertatuta, eta % 22k soilik egiten du planifikatutako prebentzio-jardueren jarraipena.
Eskandalu honen aurrean, inork ez du erantzukizunik bere gain hartu, ez arduradun politikoek, ez enpresaburuek. Hori izanik diagnostiko ofizial dramatikoa, Nafarroako Gobernuak, azeleragailua zapaldu eta enpresa-politika kriminal horren aurka serio eta irmo ekin beharrean, kongresu bat deitu du berriro, eta LAB sindikatuak galdetzen du: zertarako? zer emaitza izan dituzte aurreko biek? Aski da marketinaz eta hitz onez.
Enpresek ez dute Prebentzio Legea beteko horretara behartuta ez badaude, enpresen borondate eza eta legearen egiturazko ez-betetzea nabarmenak dira. Egungo legearen erreforma berri batek ere ez du legea beteko denik bermatuko. Hogeita hamar urte nahikoak dira lan-istripuen eta gaixotasun profesionalen sarraskiarekin amaitzeko.
Hori guztia gertatzen den bitartean, enpresek zigorgabetasun osoz jarduten duten bitartean eta langileen klaseak laneko segurtasuna eta osasuna babesteko legezko betebeharraren aurrean babesgabetasuna bizi duen bitartean, egunez egun leporatzen digute absentismoa, iruzurra eta enpresen eta osasun-sistemaren bideragarritasuna kolokan jartzea. Datuek, ordea, arrazoia ematen digute: absentismoaren buloa horixe bera da, patronalak sortutako gezurra bere jokabide arduragabea estaltzeko, bere miseriak ezkutatzeko eta, bide batez, nafar langileen eskubideak murrizten jarraitzeko.
Premiazkoa da Nafarroak ahalik eta azkarren bere gain hartzea Lan Ikuskaritzaren eskumena, eta baliabide nahikoak ematea modu eraginkorrean lan egin ahal izateko. Era berean premiazkoa da Nafarroako Gobernuak lema hartu eta planto egitea patronalaren basakeria honen aurrean. Horregatik eskatzen dugu Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuak eskumen betearazle lotesleak eskura ditzala enpresek araudiaren jarraipena egin dezaten.